Saccharin (E954) – chất tạo ngọt cường độ cao ngọt gấp 500 lần đường
Saccharin (E954) là chất tạo ngọt cường độ cao, ngọt khoảng 500 lần saccarose, dùng trong đồ uống, thực phẩm, chất tạo ngọt để bàn, kem đánh răng, nước súc miệng và thuốc uống ở nồng độ 0,02–0,5%.
Thông tin nhanh
| Tên khác | 1,2-Benzisothiazol-3(2H)-one 1,1-dioxide, benzoic sulfimide, o-sulfobenzimide, gluside, saccharin insoluble, E954; Garantose, Hermesetas |
| Số CAS | 81-07-2 |
| Công thức – KLPT | C7H5NO3S – 183,18 |
| Nhóm chức năng | Chất tạo ngọt |
Ứng dụng
- Thuốc uống 0,02–0,5%; viên nhai.
- Che vị khó chịu hoặc tăng cường hương vị.
- Đồ uống, thực phẩm, sản phẩm vệ sinh răng miệng.
Mô tả và tính chất
- Tinh thể hoặc bột kết tinh trắng, không mùi; vị rất ngọt, có hậu vị kim loại mà khoảng 25% dân số nhận biết được ở mức dùng thông thường.
- pH dung dịch 0,35%: 2,0; pKa 1,6; tỷ trọng biểu kiến 0,7–1,0, gõ 0,9–1,2 g/cm³; độ ẩm 0,1%.
- Độ tan (20 °C): aceton 1/12; ethanol 95% 1/31; glycerin 1/50; nước 1/290 (1/25 ở 100 °C); hơi tan trong cloroform, ether. Tan dễ trong dung dịch amoniac loãng, hydroxid kiềm, carbonat kiềm (sủi CO2) – vì kém tan trong nước nên dạng muối natri được dùng nhiều hơn.
Độ ổn định và bảo quản
Bền trong điều kiện bào chế thông thường; dạng nguyên liệu không phân hủy phát hiện được – chỉ phân hủy đáng kể khi ở 125 °C, pH 2 trên 1 giờ (tạo acid (amoni-o-sulfo)benzoic). Bảo quản trong bao bì kín, nơi khô mát.
Tương kỵ
Có thể phản ứng với các phân tử lớn tạo tủa.
Sản xuất
Phương pháp Remsen–Fahlberg từ toluen: clorosulfon hóa tạo o-toluensulfonyl clorid, amid hóa với amoniac, oxy hóa nhóm methyl bằng dicromat thành acid o-sulfamoylbenzoic, đun nóng đóng vòng imid. Cách khác (quy trình Maumee cải tiến): diazo hóa methyl anthranilat, sulfon hóa, oxy hóa, amid hóa rồi acid hóa tạo saccharin acid không tan.
An toàn và thao tác
- Từng gây tranh luận lớn: nghiên cứu hai thế hệ trên chuột cống ăn 5,0–7,5% saccharin cho thấy tăng u bàng quang ở con đực thế hệ hai; tạp o-toluen sulfonamid cũng bị nghi ngờ. Năm 1977 đề xuất cấm của FDA dẫn đến lệnh hoãn của Quốc hội Mỹ cho phép tiếp tục dùng.
- Dữ liệu hiện có cho thấy u là hiện tượng đặc thù theo giới, loài, cơ quan; nghiên cứu dịch tễ rộng không thấy liên quan giữa saccharin và ung thư bàng quang ở người.
- WHO (theo sách) đặt ADI tạm thời cho saccharin và muối calci, kali, natri đến 2,5 mg/kg; COT (Anh) đặt 5 mg/kg (tính theo saccharin natri).
- Phản ứng bất lợi ít so với mức sử dụng: mày đay ngứa sau đồ uống có saccharin, phản ứng nhạy cảm ánh sáng.
- LD50 (chuột cống, uống): 14,2 g/kg. Đeo kính bảo hộ, khẩu trang chống bụi.
Tình trạng pháp lý
- Phụ gia thực phẩm được chấp nhận tại châu Âu (E954 áp dụng cho cả saccharin và muối).
- Có trong FDA Inactive Ingredients Guide (dung dịch, siro, viên nén uống; dùng ngoài); có trong thuốc không dùng đường tiêm được cấp phép tại Anh; có trong danh mục tá dược được chấp nhận của Canada.
- Có chuyên luận trong BP, Ph.Eur. và USP-NF.
Chất liên quan: saccharin natri, saccharin calci (Syncal CAS; CAS 6381-91-5), saccharin amoni (CAS 6381-61-9), alitam, aspartam, sucralose.
Nguồn tham khảo
Nội dung được CPC1 biên soạn, tóm lược có chọn lọc từ chuyên luận Saccharin trong: Rowe R.C., Sheskey P.J., Owen S.C. (chủ biên). Handbook of Pharmaceutical Excipients, ấn bản 5. Pharmaceutical Press (London) & American Pharmacists Association (Washington DC), 2006. Bài viết không sao chép nguyên văn tài liệu gốc; các số liệu kỹ thuật được dẫn lại từ tài liệu này.
Ảnh minh họa: công thức cấu tạo do CPC1 vẽ lại từ dữ liệu cấu trúc hóa học công khai.
Lưu ý: thông tin mang tính tham khảo cho người làm chuyên môn bào chế, dựa trên ấn bản năm 2006. Tiêu chuẩn chất lượng và tình trạng pháp lý có thể đã thay đổi — luôn đối chiếu dược điển và quy định hiện hành trước khi sử dụng.




