Chiết xuất giảo cổ lam (Gynostemma pentaphyllum): thành phần, chiết xuất và chất lượng
Chiết xuất giảo cổ lam là cao chiết từ cây giảo cổ lam (Gynostemma pentaphyllum), dây leo họ Bầu bí. Hoạt chất đánh dấu là gypenosid, nhóm saponin có khung dammaran giống ginsenosid của nhân sâm, nên cây đôi khi được gọi là “nhân sâm phương Nam”.
Thông tin nhanh
| Tên gọi | Giảo cổ lam, cổ yếm, thư tổ lam, jiaogulan, cỏ trường thọ |
| Loài | Gynostemma pentaphyllum (Thunb.) Makino, họ Bầu bí (Cucurbitaceae) |
| Bộ phận dùng | Toàn cây trên mặt đất |
| Chuyên luận | Dược điển Việt Nam V: Giảo cổ lam |
| Nhóm hoạt chất chính | Saponin dammaran (gypenosid), flavonoid, polysaccharid |
Cây và dược liệu
Giảo cổ lam là dây leo thân mảnh, có tua cuốn, lá kép thường có 5 lá chét (tên loài pentaphyllum nghĩa là năm lá). Cây mọc ở vùng núi Việt Nam, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc; ở Việt Nam có nhiều vùng trồng (Sa Pa, Hòa Bình…).
Thành phần hóa học
- Gypenosid: hơn 100 saponin dammaran; một số gypenosid trùng cấu trúc với ginsenosid (Rb1, Rb3, Rd).
- Flavonoid (rutin, quercetin), polysaccharid, sterol.
Chiết xuất và tiêu chuẩn hóa
Dược liệu khô được chiết bằng nước hoặc ethanol – nước, cô đặc và sấy, tiêu chuẩn hóa theo gypenosid (ví dụ 20%, 50%, 80%) hoặc tỷ lệ chiết (ví dụ 50:1). Hàm lượng thường đo bằng phương pháp đo quang (UV) tổng saponin, cho số cao hơn HPLC từng chất.
Chỉ tiêu chất lượng nên xem
- Gypenosid (phương pháp đo quang và/hoặc HPLC).
- Kim loại nặng, vi sinh, thuốc bảo vệ thực vật.
Ứng dụng
- Trà thảo mộc, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thuốc dược liệu (có chuyên luận Dược điển Việt Nam).
- Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.
An toàn và lưu ý
- Có thể tương tác với thuốc chống đông, thuốc hạ đường huyết; người đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến chuyên gia y tế.
- Chưa có đủ dữ liệu an toàn cho phụ nữ mang thai, cho con bú.
Tình trạng pháp lý tại Việt Nam
Chiết xuất dược liệu được dùng cả trong thuốc dược liệu và trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe; sản phẩm thuộc loại nào thì theo quy định của loại đó (Luật Dược hoặc Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 15/2018/NĐ-CP). Doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản hiện hành của Bộ Y tế trước khi xây dựng công thức.
Nguồn tham khảo
- Bộ Y tế (2017). Dược điển Việt Nam V, chuyên luận Giảo cổ lam
- Wikipedia – Gynostemma pentaphyllum — https://en.wikipedia.org/wiki/Gynostemma_pentaphyllum
Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.
