Chiết xuất độc hoạt (Angelica pubescens): thành phần, chiết xuất và chất lượng
Chiết xuất độc hoạt là cao chiết từ rễ cây độc hoạt (Angelica pubescens), vị thuốc Đông y thường có trong các bài phối hợp (ví dụ bài “độc hoạt tang ký sinh”). Nhóm hoạt chất đặc trưng là coumarin.
Thông tin nhanh
| Tên gọi | Độc hoạt, hương độc hoạt; Angelicae pubescentis radix |
| Loài | Angelica pubescens Maxim. f. biserrata R.H.Shan & C.Q.Yuan, họ Hoa tán (Apiaceae) |
| Bộ phận dùng | Rễ |
| Chuyên luận | Dược điển Việt Nam V: Độc hoạt (rễ) |
| Nhóm hoạt chất chính | Coumarin: osthol, columbianadin, columbianetin acetat |
Cây và dược liệu
Độc hoạt là cây thảo sống lâu năm họ Hoa tán, cùng chi với đương quy, rễ màu nâu xám, mùi thơm đặc biệt. Dược liệu chủ yếu nhập từ Trung Quốc.
Thành phần hóa học
- Coumarin: osthol và columbianadin (chất đánh dấu theo Dược điển Trung Quốc), columbianetin acetat, bergapten.
- Tinh dầu, phytosterol.
Chiết xuất và tiêu chuẩn hóa
Rễ khô được chiết bằng ethanol – nước (coumarin ít tan trong nước), cô đặc và sấy; nguyên liệu thường ghi tỷ lệ chiết hoặc hàm lượng osthol.
Chỉ tiêu chất lượng nên xem
- Osthol, columbianadin (HPLC); định tính theo Dược điển Việt Nam.
- Kim loại nặng, vi sinh vật, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật; độc tố vi nấm với dược liệu dễ mốc.
Ứng dụng
- Thuốc dược liệu, thực phẩm bảo vệ sức khỏe (thường trong bài phối hợp).
- Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.
An toàn và lưu ý
- Một số coumarin (furanocoumarin) có thể gây nhạy cảm ánh sáng.
- Chưa có đủ dữ liệu an toàn cho phụ nữ mang thai, cho con bú và trẻ em; người đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến chuyên gia y tế.
Tình trạng pháp lý tại Việt Nam
Chiết xuất dược liệu được dùng cả trong thuốc dược liệu và trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe; sản phẩm thuộc loại nào thì theo quy định của loại đó (Luật Dược hoặc Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 15/2018/NĐ-CP). Doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản hiện hành của Bộ Y tế trước khi xây dựng công thức.
Nguồn tham khảo
- Bộ Y tế (2017). Dược điển Việt Nam V, chuyên luận Độc hoạt (rễ)
- Wikipedia – Angelica pubescens — https://en.wikipedia.org/wiki/Angelica_pubescens
- Wikipedia – Osthole — https://en.wikipedia.org/wiki/Osthole
Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.
