Chiết xuất huyền sâm (Scrophularia ningpoensis): thành phần, chiết xuất và chất lượng
Chiết xuất huyền sâm là cao chiết từ rễ cây huyền sâm (Scrophularia ningpoensis). Dù tên có chữ “sâm”, cây không thuộc họ Nhân sâm. Rễ sau khi chế biến có màu đen (“huyền” nghĩa là đen).
Thông tin nhanh
| Tên gọi | Huyền sâm, nguyên sâm, hắc sâm; Scrophulariae radix |
| Loài | Scrophularia ningpoensis Hemsl., họ Hoa mõm chó (Scrophulariaceae) |
| Bộ phận dùng | Rễ |
| Chuyên luận | Dược điển Việt Nam V: Huyền sâm (rễ) |
| Nhóm hoạt chất chính | Iridoid glycosid (harpagosid, harpagid), phenylpropanoid glycosid (acteosid, angorosid C) |
Cây và dược liệu
Huyền sâm là cây thảo sống lâu năm, thân vuông, lá mọc đối, hoa nhỏ màu tím nâu. Rễ được phơi và ủ cho đến khi ruột chuyển đen rồi mới sấy khô. Cây được di thực trồng ở vùng núi phía Bắc Việt Nam.
Thành phần hóa học
- Iridoid glycosid: harpagosid (chất đánh dấu), harpagid, aucubin; nhóm iridoid bị biến đổi khi ủ tạo màu đen.
- Phenylpropanoid glycosid: angorosid C, acteosid.
- Đường, acid béo, sterol.
Chiết xuất và tiêu chuẩn hóa
Rễ khô được chiết bằng nước hoặc ethanol – nước, cô đặc và sấy; nguyên liệu thường ghi tỷ lệ chiết hoặc hàm lượng harpagosid, angorosid C.
Chỉ tiêu chất lượng nên xem
- Harpagosid, angorosid C (HPLC).
- Kim loại nặng, vi sinh vật, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật; độc tố vi nấm với dược liệu dễ mốc.
Ứng dụng
- Thuốc dược liệu, thực phẩm bảo vệ sức khỏe (thường trong bài phối hợp).
- Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.
An toàn và lưu ý
- Chưa có đủ dữ liệu an toàn cho phụ nữ mang thai, cho con bú và trẻ em; người đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến chuyên gia y tế.
Tình trạng pháp lý tại Việt Nam
Chiết xuất dược liệu được dùng cả trong thuốc dược liệu và trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe; sản phẩm thuộc loại nào thì theo quy định của loại đó (Luật Dược hoặc Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 15/2018/NĐ-CP). Doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản hiện hành của Bộ Y tế trước khi xây dựng công thức.
Nguồn tham khảo
- Bộ Y tế (2017). Dược điển Việt Nam V, chuyên luận Huyền sâm (rễ)
- Wikipedia – Scrophularia ningpoensis — https://en.wikipedia.org/wiki/Scrophularia_ningpoensis
Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.
