Chiết xuất trạch tả (Alisma plantago-aquatica): thành phần, chiết xuất và chất lượng
Chiết xuất trạch tả là cao chiết từ thân rễ (củ) cây trạch tả (Alisma), cây thủy sinh sống ở ruộng nước, đầm lầy. Chất đánh dấu là nhóm alisol, triterpen đặc trưng của chi này.
Thông tin nhanh
| Tên gọi | Trạch tả, mã đề nước; Alismatis rhizoma |
| Loài | Alisma plantago-aquatica L. (và Alisma orientale (Sam.) Juz.), họ Trạch tả (Alismataceae) |
| Bộ phận dùng | Thân rễ (củ) |
| Chuyên luận | Dược điển Việt Nam V: Trạch tả (thân rễ) |
| Nhóm hoạt chất chính | Triterpen khung protostan: alisol A, alisol B, alisol B 23-acetat |
Cây và dược liệu
Trạch tả là cây thảo mọc dưới nước, lá có cuống dài, phiến hình trứng giống lá mã đề (nên còn gọi mã đề nước), hoa nhỏ màu trắng hồng. Củ được đào vào mùa đông, gọt vỏ, phơi hoặc sấy khô.
Thành phần hóa học
- Triterpen protostan: alisol A, alisol B, alisol B 23-acetat (chất đánh dấu), alisol C 23-acetat.
- Sesquiterpen, tinh bột, acid béo.
Chiết xuất và tiêu chuẩn hóa
Thân rễ khô được chiết bằng ethanol – nước (alisol ít tan trong nước) hoặc nước, cô đặc và sấy; nguyên liệu thường ghi tỷ lệ chiết hoặc hàm lượng alisol B 23-acetat.
Chỉ tiêu chất lượng nên xem
- Alisol B 23-acetat, alisol A (HPLC); định tính theo Dược điển Việt Nam.
- Kim loại nặng, vi sinh vật, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật; độc tố vi nấm với dược liệu dễ mốc.
Ứng dụng
- Thuốc dược liệu, thực phẩm bảo vệ sức khỏe (thường trong bài phối hợp).
- Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.
An toàn và lưu ý
- Chưa có đủ dữ liệu an toàn cho phụ nữ mang thai, cho con bú và trẻ em; người đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến chuyên gia y tế.
Tình trạng pháp lý tại Việt Nam
Chiết xuất dược liệu được dùng cả trong thuốc dược liệu và trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe; sản phẩm thuộc loại nào thì theo quy định của loại đó (Luật Dược hoặc Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 15/2018/NĐ-CP). Doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản hiện hành của Bộ Y tế trước khi xây dựng công thức.
Nguồn tham khảo
- Bộ Y tế (2017). Dược điển Việt Nam V, chuyên luận Trạch tả (thân rễ)
- Wikipedia – Alisma plantago-aquatica — https://en.wikipedia.org/wiki/Alisma_plantago-aquatica
Nguồn ảnh đầu bài: Robert Flogaus-Faust / Wikimedia Commons, giấy phép CC BY 4.0.
Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.
