Chiết xuất ba kích (Morinda officinalis): thành phần, chiết xuất và chất lượng
Chiết xuất ba kích là cao chiết từ rễ cây ba kích (Morinda officinalis), vị thuốc quen thuộc trong Đông y. Rễ ba kích khô có hình trụ, thắt lại từng đoạn như ruột gà, nên còn được gọi là “dây ruột gà”.
Thông tin nhanh
| Tên gọi | Ba kích, ba kích thiên, dây ruột gà |
| Loài | Morinda officinalis F.C. How, họ Cà phê (Rubiaceae) |
| Bộ phận dùng | Rễ |
| Chuyên luận | Dược điển Việt Nam V: Ba kích (rễ) |
| Nhóm hoạt chất chính | Anthraquinon, iridoid glycosid (monotropein, asperulosid), oligosaccharid (inulin-type) |
Cây và dược liệu
Ba kích là dây leo, lá mọc đối, hoa nhỏ màu trắng, quả chín màu đỏ. Cây mọc hoang và được trồng ở vùng núi phía Bắc Việt Nam (Quảng Ninh, Phú Thọ…) và miền Nam Trung Quốc. Rễ được đào, rửa, phơi hoặc hấp rồi rút bỏ lõi gỗ.
Thành phần hóa học
- Oligosaccharid dạng fructan (kiểu inulin): nhóm thành phần được nghiên cứu nhiều.
- Iridoid glycosid: monotropein, asperulosid.
- Anthraquinon: rubiadin và dẫn chất.
Chiết xuất và tiêu chuẩn hóa
Rễ (đã bỏ lõi) được chiết bằng nước hoặc ethanol – nước, cô đặc và sấy. Nguyên liệu thường ghi tỷ lệ chiết (ví dụ 10:1) hoặc hàm lượng monotropein, oligosaccharid.
Chỉ tiêu chất lượng nên xem
- Monotropein, nystose (HPLC) hoặc định tính theo Dược điển Việt Nam; xác định loài (phân biệt với các loài Morinda khác).
- Kim loại nặng, vi sinh vật, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật; độc tố vi nấm với dược liệu dễ mốc.
Ứng dụng
- Thuốc dược liệu, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, rượu thuốc truyền thống.
- Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.
An toàn và lưu ý
- Chưa có đủ dữ liệu an toàn cho phụ nữ mang thai, cho con bú và trẻ em; người đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến chuyên gia y tế.
Tình trạng pháp lý tại Việt Nam
Chiết xuất dược liệu được dùng cả trong thuốc dược liệu và trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe; sản phẩm thuộc loại nào thì theo quy định của loại đó (Luật Dược hoặc Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 15/2018/NĐ-CP). Doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản hiện hành của Bộ Y tế trước khi xây dựng công thức.
Nguồn tham khảo
- Bộ Y tế (2017). Dược điển Việt Nam V, chuyên luận Ba kích (rễ)
- Wikipedia – Morinda officinalis — https://en.wikipedia.org/wiki/Morinda_officinalis
Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.
