Chiết xuất quả trinh nữ (Vitex agnus-castus): thành phần, chiết xuất và chất lượng

Chiết xuất quả trinh nữ (chasteberry) là cao chiết từ quả chín của cây Vitex agnus-castus, cây bụi vùng Địa Trung Hải. Cần phân biệt với cây “trinh nữ” (xấu hổ, Mimosa pudica) và trinh nữ hoàng cung (Crinum latifolium) ở Việt Nam: đây là ba loài hoàn toàn khác nhau.

Cây trinh nữ – Vitex agnus-castus, nguồn nguyên liệu chiết xuất — Trinh nữ (*Vitex agnus-castus*). Ảnh: Almapayokels, Wikimedia Commons, giấy phép CC0.

Thông tin nhanh

Tên gọi	Chasteberry, chaste tree, monk’s pepper, quả trinh nữ châu Âu; Agni casti fructus
Loài	Vitex agnus-castus L., họ Hoa môi (Lamiaceae)
Bộ phận dùng	Quả chín
Nhóm hoạt chất chính	Diterpen (rotundifuran…), flavonoid (casticin, vitexin), iridoid glycosid (agnusid, aucubin)

Cây và dược liệu

Vitex agnus-castus là cây bụi cao 1–5 m, lá kép chân vịt, hoa màu tím nhạt thành chùm. Quả nhỏ như hạt tiêu, có vị cay, nên còn được gọi là “tiêu thầy tu” (monk’s pepper).

Thành phần hóa học

Flavonoid: casticin (thường dùng làm chất đánh dấu), vitexin, orientin.
Iridoid glycosid: agnusid, aucubin.
Diterpen labdan, tinh dầu.

Chiết xuất và tiêu chuẩn hóa

Quả khô được chiết bằng ethanol – nước (ví dụ 60–70%), cô đặc và sấy thành cao khô. Nguyên liệu thường ghi tỷ lệ dược liệu/cao (ví dụ 4:1, 10:1) và/hoặc hàm lượng casticin, agnusid.

Chỉ tiêu chất lượng nên xem

Casticin, agnusid (HPLC); tỷ lệ dược liệu/cao.
Kim loại nặng, vi sinh, độc tố vi nấm.

Applications

Thuốc dược liệu (EU có chuyên luận Agni casti fructus).
Thực phẩm bảo vệ sức khỏe.
Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.

An toàn và lưu ý

Có thể tương tác với thuốc tác động lên hệ dopamin và thuốc tránh thai nội tiết; không dùng khi mang thai, cho con bú (theo chuyên luận EMA).
Không khuyến cáo cho trẻ dưới 18 tuổi.

Tình trạng pháp lý tại Việt Nam

Chiết xuất dược liệu được dùng cả trong thuốc dược liệu và trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe; sản phẩm thuộc loại nào thì theo quy định của loại đó (Luật Dược hoặc Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 15/2018/NĐ-CP). Doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản hiện hành của Bộ Y tế trước khi xây dựng công thức.

Nguồn tham khảo

EMA – Agni casti fructus (chuyên luận dược liệu EU) — https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/agni-casti-fructus
Wikipedia – Vitex agnus-castus — https://en.wikipedia.org/wiki/Vitex_agnus-castus

Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.