Chiết xuất đương quy (Angelica sinensis): thành phần, chiết xuất và chất lượng

Chiết xuất đương quy là cao chiết từ rễ cây đương quy (Angelica sinensis), một trong những vị thuốc được dùng nhiều nhất trong Đông y. Rễ có mùi thơm mạnh đặc trưng của nhóm phthalid (ligustilid).

Thông tin nhanh

Cây và dược liệu

Đương quy là cây thảo sống lâu năm họ Hoa tán, lá xẻ lông chim, hoa trắng thành tán kép, rễ mập có nhiều rễ con. Vùng trồng truyền thống là Cam Túc (Trung Quốc). Ở Việt Nam, “đương quy di thực” (thường là Angelica acutiloba – đương quy Nhật Bản) có chuyên luận riêng trong Dược điển.

Thành phần hóa học

• Phthalid: Z-ligustilid (tinh dầu, kém bền), butylidenphthalid.
• Acid ferulic (chất đánh dấu).
• Polysaccharid, coumarin.

Chiết xuất và tiêu chuẩn hóa

Rễ khô được chiết bằng ethanol – nước hoặc nước, cô đặc và sấy; nguyên liệu tiêu chuẩn hóa theo acid ferulic (ví dụ 1%) hoặc ligustilid, hoặc ghi tỷ lệ chiết.

Chỉ tiêu chất lượng nên xem

• Acid ferulic, Z-ligustilid (HPLC); xác định loài (A. sinensis hay A. acutiloba).
• Kim loại nặng, vi sinh vật, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật; độc tố vi nấm với dược liệu dễ mốc.

Ứng dụng

• Thuốc dược liệu, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, món ăn thuốc.
• Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.

An toàn và lưu ý

• Có thể tương tác với thuốc chống đông (warfarin).
• Một số coumarin có thể gây nhạy cảm ánh sáng.
• Chưa có đủ dữ liệu an toàn cho phụ nữ mang thai, cho con bú và trẻ em; người đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến chuyên gia y tế.

Tình trạng pháp lý tại Việt Nam

Chiết xuất dược liệu được dùng cả trong thuốc dược liệu và trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe; sản phẩm thuộc loại nào thì theo quy định của loại đó (Luật Dược hoặc Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 15/2018/NĐ-CP). Doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản hiện hành của Bộ Y tế trước khi xây dựng công thức.

Nguồn tham khảo

• Bộ Y tế (2017). Dược điển Việt Nam V, chuyên luận Đương quy (rễ); Đương quy di thực (rễ)
• Wikipedia – Angelica sinensis — https://en.wikipedia.org/wiki/Angelica_sinensis

Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.