Bạc hà mèo (Nepeta cataria): đặc điểm, thành phần và ứng dụng trong mỹ phẩm
Bạc hà mèo (Nepeta cataria), tiếng Anh là catnip, là cây thảo thơm nổi tiếng vì khiến mèo phấn khích — nhờ chất nepetalacton. Chiết xuất có tên INCI Nepeta Cataria Extract.
Thông tin nhanh
| Tên gọi | Bạc hà mèo, cỏ mèo, catnip, catmint |
| Tên khoa học | Nepeta cataria L. |
| Họ | Hoa môi (Lamiaceae) |
| Bộ phận dùng | Phần trên mặt đất |
| Tên INCI | Nepeta Cataria Extract |
| Chức năng (CosIng) | làm tươi mát da (tonic) |
| Nhóm hoạt chất chính | Tinh dầu giàu nepetalacton (iridoid), acid rosmarinic, flavonoid, triterpen |
Đặc điểm của cây
Bạc hà mèo là cây thảo sống lâu năm cao 40–100 cm, thân vuông phủ lông mềm màu xám. Lá mọc đối, hình tim – trứng, mép có răng cưa thô, mặt dưới trắng xám, mùi thơm hăng khi vò. Hoa nhỏ màu trắng có chấm tím, xếp thành bông dày ở ngọn. Cây có nguồn gốc châu Âu, Tây Á, Trung Á, nay mọc tự nhiên ở nhiều vùng ôn đới. Khoảng hai phần ba số mèo nhà phản ứng với mùi nepetalacton (lăn lộn, cọ mình), do yếu tố di truyền.
Thành phần hóa học
- Nepetalacton: iridoid monoterpen chiếm phần lớn tinh dầu, gồm các đồng phân cis,trans- và trans,cis-nepetalacton.
- Acid phenolic: acid rosmarinic, acid caffeic.
- Flavonoid (luteolin, apigenin glycosid), triterpen (acid ursolic), tanin.
Dạng nguyên liệu trong mỹ phẩm
- Nepeta Cataria Extract: cao chiết bằng dung môi (thường là nước, glycol hoặc ethanol), sau đó pha loãng trong dung môi mang. Chức năng theo CosIng: làm tươi mát da (tonic).
Ứng dụng trong mỹ phẩm
- Dùng trong toner, sản phẩm chăm sóc cơ thể với vai trò làm tươi mát da (tonic) theo CosIng.
- Mùi thảo mộc hăng đặc trưng; tinh dầu bạc hà mèo còn được nghiên cứu như chất xua côn trùng — thuộc lĩnh vực khác, không phải công dụng mỹ phẩm.
- Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.
An toàn và lưu ý
- Có thể gây kích ứng, dị ứng ở người mẫn cảm với cây họ Hoa môi.
- Sản phẩm có bạc hà mèo có thể thu hút mèo — cần cân nhắc với sản phẩm dùng cho người nuôi mèo.
- Kiểm soát kim loại nặng, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và vi sinh.
Tình trạng pháp lý
Theo cơ sở dữ liệu CosIng của Ủy ban châu Âu, các tên INCI nêu trên không thuộc phụ lục chất cấm (Annex II) hay chất bị hạn chế (Annex III) của Quy định (EC) 1223/2009 tại thời điểm viết bài. Các phụ lục của Hiệp định mỹ phẩm ASEAN (ACD) được xây dựng và cập nhật theo danh mục của EU, doanh nghiệp vẫn cần đối chiếu phụ lục ACD hiện hành.
Tại Việt Nam, mỹ phẩm được quản lý theo Thông tư 06/2011/TT-BYT và các văn bản sửa đổi, bổ sung: sản phẩm phải được công bố trước khi lưu hành, tổ chức đưa sản phẩm ra thị trường chịu trách nhiệm về an toàn và lưu hồ sơ thông tin sản phẩm (PIF). Tính năng ghi trên nhãn và trong quảng cáo phải theo Hướng dẫn công bố tính năng sản phẩm mỹ phẩm của ASEAN — mỹ phẩm không được công bố công dụng như thuốc.
Nguồn tham khảo
- Wikipedia – Catnip — https://en.wikipedia.org/wiki/Catnip
- Wikipedia – Nepetalactone — https://en.wikipedia.org/wiki/Nepetalactone
- European Commission – CosIng: Nepeta Cataria Extract — https://ec.europa.eu/growth/tools-databases/cosing/
- GBIF Backbone Taxonomy – Nepeta cataria L. — https://www.gbif.org/species/5341499
- Ảnh: Andrey Zharkikh from Salt Lake City, USA, Wikimedia Commons, CC BY 2.0 — https://commons.wikimedia.org/wiki/File:2015.08.22_10.39.12_DSC00188_-_Flickr_-_andrey_zharkikh.jpg
- ASEAN Cosmetic Directive – Annexes và ASEAN Guidelines for Cosmetic Claims — https://aseancosmetics.org/
- Bộ Y tế (2011). Thông tư 06/2011/TT-BYT quy định về quản lý mỹ phẩm
Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.
