Chiết xuất việt quất (bilberry, blueberry): anthocyanin, phân biệt và chất lượng
Chiết xuất việt quất là cao chiết từ quả các loài Vaccinium, tiêu chuẩn hóa theo anthocyanin, sắc tố tạo màu xanh tím. Có hai nguồn khác nhau: bilberry (việt quất đen châu Âu, V. myrtillus, ruột quả tím) và blueberry (việt quất Mỹ, V. corymbosum, ruột quả trắng xanh). Bilberry có hàm lượng anthocyanin cao hơn nhiều và là dược liệu có chuyên luận của EMA.
Thông tin nhanh
| Tên gọi | Việt quất đen châu Âu (bilberry), việt quất Mỹ (blueberry); Myrtilli fructus |
| Loài | Vaccinium myrtillus L. (bilberry); Vaccinium corymbosum L., V. angustifolium Aiton (blueberry), họ Thạch nam (Ericaceae) |
| Bộ phận dùng | Quả chín |
| Nhóm hoạt chất chính | Anthocyanin (glycosid của delphinidin, cyanidin, petunidin, peonidin, malvidin) |
Cây và dược liệu
Bilberry là cây bụi thấp mọc hoang ở rừng lá kim Bắc Âu, quả nhỏ, thường được hái từ tự nhiên. Blueberry là cây bụi trồng thương mại ở Bắc Mỹ, Nam Mỹ, châu Á, quả lớn hơn.
Thành phần hóa học
- Anthocyanin: 15 glycosid (glucosid, galactosid, arabinosid) của 5 anthocyanidin – tỷ lệ này tạo “dấu vân tay” đặc trưng giúp xác nhận nguồn bilberry.
- Flavonol, acid phenolic, proanthocyanidin.
Chiết xuất và tiêu chuẩn hóa
Quả được chiết bằng ethanol – nước có acid nhẹ, tinh chế qua nhựa hấp phụ, sấy; chiết xuất bilberry thường tiêu chuẩn hóa ở 36% anthocyanosid (tương đương khoảng 25% anthocyanidin); blueberry thường thấp hơn (ví dụ 5–25%). Anthocyanin bền trong môi trường acid, mất màu và phân hủy ở pH trung tính – kiềm và khi gặp nhiệt.
Chỉ tiêu chất lượng nên xem
- Anthocyanin định lượng bằng HPLC (phổ 15 anthocyanin), không chỉ đo quang UV.
- Pha trộn: chiết xuất bilberry là một trong những nguyên liệu bị giả mạo nhiều nhất (trộn anthocyanin rẻ từ gạo đen, đậu đen, hoa dâm bụt, thậm chí phẩm màu tổng hợp như amaranth); phổ HPLC giúp phát hiện.
- Kim loại nặng, vi sinh vật, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật; độc tố vi nấm với dược liệu dễ mốc.
Ứng dụng
- Thuốc dược liệu (EU có chuyên luận Myrtilli fructus).
- Thực phẩm bảo vệ sức khỏe, đồ uống, phẩm màu tự nhiên.
- Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.
An toàn và lưu ý
- Thận trọng khi dùng lượng lớn cùng thuốc chống đông.
- Chưa có đủ dữ liệu an toàn cho phụ nữ mang thai, cho con bú và trẻ em; người đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến chuyên gia y tế.
Tình trạng pháp lý tại Việt Nam
Khi dùng làm thành phần của thực phẩm hoặc thực phẩm bảo vệ sức khỏe, sản phẩm tuân theo Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 15/2018/NĐ-CP và các văn bản hiện hành của Bộ Y tế. Doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản mới nhất trước khi xây dựng công thức.
Nguồn tham khảo
- EMA – Myrtilli fructus siccus (chuyên luận dược liệu EU) — https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/myrtilli-fructus-siccus
- Wikipedia – Vaccinium myrtillus — https://en.wikipedia.org/wiki/Vaccinium_myrtillus
- Wikipedia – Anthocyanin — https://en.wikipedia.org/wiki/Anthocyanin
Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.
