Chiết xuất lá thường xuân (Hedera helix): thành phần, chiết xuất và chất lượng
Chiết xuất lá thường xuân là cao chiết từ lá cây thường xuân (Hedera helix), loài dây leo thường xanh quen thuộc ở châu Âu. Chiết xuất được tiêu chuẩn hóa theo hederacosid C, saponin chính của lá, và là thành phần của nhiều siro thuốc dược liệu.
Thông tin nhanh
| Tên gọi | Thường xuân, dây thường xuân, ivy; Hederae helicis folium |
| Loài | Hedera helix L., họ Nhân sâm (Araliaceae) |
| Bộ phận dùng | Lá |
| Nhóm hoạt chất chính | Saponin triterpen: hederacosid C (chính), α-hederin, hederagenin |
Cây và dược liệu
Thường xuân là dây leo gỗ thường xanh, bám vào tường, cây nhờ rễ khí sinh; lá xẻ 3–5 thùy ở cành non. Cây được trồng làm cảnh rộng rãi. Quả và lá tươi có độc nếu ăn phải.
Thành phần hóa học
- Saponin triterpen (vài phần trăm trong lá khô): hederacosid C là thành phần chính; α-hederin, hederagenin là các dạng thủy phân.
- Flavonoid, acid phenolic (acid chlorogenic), polyacetylen (falcarinol).
Chiết xuất và tiêu chuẩn hóa
Lá khô được chiết bằng ethanol – nước (ví dụ ethanol 30–60%), cô đặc và sấy thành cao khô, thường tiêu chuẩn hóa theo hederacosid C (ví dụ 10%). Tỷ lệ dược liệu/cao được ghi trên nhãn (ví dụ 5–7,5:1) và là thông số quan trọng khi đối chiếu với chuyên luận.
Chỉ tiêu chất lượng nên xem
- Hederacosid C (HPLC); tỷ lệ dược liệu/cao, dung môi chiết.
- Kim loại nặng, vi sinh, thuốc bảo vệ thực vật.
Ứng dụng
- Thuốc dược liệu dạng siro, viên (EU có chuyên luận Hederae helicis folium).
- Mỹ phẩm (chiết xuất lá thường xuân).
- Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.
An toàn và lưu ý
- Cây tươi (đặc biệt quả) có độc khi ăn; nhựa lá tươi có thể gây viêm da tiếp xúc.
- Chuyên luận EMA không khuyến cáo dùng cho trẻ dưới 2 tuổi.
Tình trạng pháp lý tại Việt Nam
Chiết xuất dược liệu được dùng cả trong thuốc dược liệu và trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe; sản phẩm thuộc loại nào thì theo quy định của loại đó (Luật Dược hoặc Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 15/2018/NĐ-CP). Doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản hiện hành của Bộ Y tế trước khi xây dựng công thức.
Nguồn tham khảo
- EMA – Hederae helicis folium (chuyên luận dược liệu EU) — https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/hederae-helicis-folium
- Wikipedia – Hedera helix — https://en.wikipedia.org/wiki/Hedera_helix
Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.
