Trầm hương (Aquilaria malaccensis): đặc điểm, thành phần và ứng dụng trong mỹ phẩm
Trầm hương là phần gỗ tẩm nhựa thơm hình thành trong thân các cây thuộc chi Aquilaria, trong đó có Aquilaria malaccensis (tên cũ A. agallocha). Chiết xuất thân cây có tên INCI Aquilaria Agallocha Stem Extract.
Thông tin nhanh
| Tên gọi | Trầm hương, cây dó bầu (chi Aquilaria), agarwood, eaglewood, gỗ oud |
| Tên khoa học | Aquilaria malaccensis Lam. |
| Tên đồng nghĩa | Aquilaria agallocha Roxb. (tên dùng trong INCI) |
| Họ | Trầm (Thymelaeaceae) |
| Bộ phận dùng | Thân (gỗ) |
| Tên INCI | Aquilaria Agallocha Stem Extract |
| Chức năng (CosIng) | dưỡng da |
| Nhóm hoạt chất chính | Trong gỗ trầm đã tạo nhựa: sesquiterpen (agarofuran, eudesman…) và 2-(2-phenylethyl)chromon; gỗ chưa tạo trầm chủ yếu là cellulose, lignin |
Đặc điểm của cây
Aquilaria malaccensis là cây gỗ lớn thường xanh cao tới 20–40 m, phân bố từ Đông Bắc Ấn Độ, Bangladesh qua Myanmar, Thái Lan tới bán đảo Mã Lai, Sumatra, Borneo; ở Việt Nam loài phổ biến cùng chi là dó bầu (A. crassna). Gỗ cây khỏe mạnh màu trắng, nhẹ, không thơm. Chỉ khi thân bị tổn thương và nhiễm nấm, cây mới tiết nhựa để tự vệ; nhựa thấm vào gỗ tạo thành trầm màu nâu đen, rất thơm khi đốt. Do khai thác quá mức, các loài Aquilaria hoang dã đã trở nên hiếm; trầm thương mại hiện chủ yếu từ rừng trồng được tạo trầm nhân tạo.
Thành phần hóa học
- Sesquiterpen: nhiều khung agarofuran, eudesman, eremophilan, guaian — tạo hương đặc trưng của trầm.
- 2-(2-phenylethyl)chromon và dẫn chất: nhóm chất gần như đặc trưng cho trầm, dùng để đánh giá chất lượng.
- Gỗ chưa tạo trầm chủ yếu gồm cellulose, hemicellulose, lignin, lượng nhỏ chất phenolic.
Dạng nguyên liệu trong mỹ phẩm
- Aquilaria Agallocha Stem Extract: cao chiết bằng dung môi (thường là nước, glycol hoặc ethanol), sau đó pha loãng trong dung môi mang. Chức năng theo CosIng: dưỡng da.
Chất lượng và thành phần của chiết xuất “thân cây” phụ thuộc lớn vào việc dùng gỗ đã tạo trầm hay gỗ thường. Tinh dầu trầm (oud) là một nguyên liệu tạo hương riêng biệt, có tên INCI khác.
Applications in Cosmetics
- Dùng trong kem dưỡng, tinh chất, sản phẩm chăm sóc cơ thể với vai trò dưỡng da theo CosIng.
- Được dùng nhiều trong các sản phẩm có hương gỗ phương Đông, dòng sản phẩm cao cấp mang phong cách Trung Đông, Á Đông.
- Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.
An toàn và lưu ý
- Chiết xuất trầm có thể gây dị ứng ở người mẫn cảm với chất tạo hương.
- Thị trường trầm có nhiều hàng giả, gỗ ngâm tẩm hóa chất hoặc tinh dầu nhân tạo — cần hồ sơ nguồn gốc và kiểm nghiệm.
- Nguyên liệu phải có nguồn gốc hợp pháp theo CITES (xem mục pháp lý).
Tình trạng pháp lý
Theo cơ sở dữ liệu CosIng của Ủy ban châu Âu, các tên INCI nêu trên không thuộc phụ lục chất cấm (Annex II) hay chất bị hạn chế (Annex III) của Quy định (EC) 1223/2009 tại thời điểm viết bài. Các phụ lục của Hiệp định mỹ phẩm ASEAN (ACD) được xây dựng và cập nhật theo danh mục của EU, doanh nghiệp vẫn cần đối chiếu phụ lục ACD hiện hành.
Tại Việt Nam, mỹ phẩm được quản lý theo Thông tư 06/2011/TT-BYT và các văn bản sửa đổi, bổ sung: sản phẩm phải được công bố trước khi lưu hành, tổ chức đưa sản phẩm ra thị trường chịu trách nhiệm về an toàn và lưu hồ sơ thông tin sản phẩm (PIF). Tính năng ghi trên nhãn và trong quảng cáo phải theo Hướng dẫn công bố tính năng sản phẩm mỹ phẩm của ASEAN — mỹ phẩm không được công bố công dụng như thuốc.
Mọi loài thuộc chi Aquilaria nằm trong Phụ lục II của Công ước CITES: xuất nhập khẩu gỗ, trầm và sản phẩm từ trầm phải có giấy phép CITES. Doanh nghiệp cần hồ sơ chứng minh nguồn gốc hợp pháp (thường là từ rừng trồng).
Nguồn tham khảo
- Wikipedia – Aquilaria malaccensis — https://en.wikipedia.org/wiki/Aquilaria_malaccensis
- Wikipedia – Agarwood — https://en.wikipedia.org/wiki/Agarwood
- CITES – Appendices I, II and III (Aquilaria spp.) — https://cites.org/eng/app/appendices.php
- European Commission – CosIng: Aquilaria Agallocha Stem Extract — https://ec.europa.eu/growth/tools-databases/cosing/
- GBIF Backbone Taxonomy – Aquilaria malaccensis Lam. — https://www.gbif.org/species/5524192
- Ảnh: Lannafolium, Wikimedia Commons, CC0 — https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Aquilaria_malaccensis_2_-_Chiang_Mai.jpg
- ASEAN Cosmetic Directive – Annexes và ASEAN Guidelines for Cosmetic Claims — https://aseancosmetics.org/
- Bộ Y tế (2011). Thông tư 06/2011/TT-BYT quy định về quản lý mỹ phẩm
Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.
