Tocotrienol: dạng vitamin E có chuỗi bên không no – cấu tạo, nguồn gốc

Tocotrienol là một trong hai nhóm hợp chất tạo nên vitamin E; nhóm còn lại là tocopherol. Mỗi nhóm có bốn dạng α, β, γ, δ, tổng cộng tám chất. Tocotrienol khác tocopherol ở chuỗi bên: tocotrienol có ba liên kết đôi (chuỗi isoprenoid không no), còn tocopherol có chuỗi no.

Quả cọ dầu (Elaeis guineensis) – nguồn Vitamin E đỏ — Quả cọ dầu (*Elaeis guineensis*). Ảnh: Forest and Kim Starr, Wikimedia Commons, giấy phép CC BY 3.0 US.

Thông tin nhanh

Tên gọi	Tocotrienol (α-, β-, γ-, δ-tocotrienol)
Công thức, khối lượng mol (α-tocotrienol)	C₂₉H₄₄O₂ – 424,67 g/mol
Nguồn chính	Dầu cọ (quả cọ dầu), cám gạo, hạt điều nhuộm (annatto, gần như chỉ có δ- và γ-tocotrienol), lúa mạch

Cấu tạo và tính chất

Khung chroman mang nhóm –OH phenol (trung tâm chống oxy hóa) gắn với chuỗi bên 16 carbon có ba liên kết đôi. Số nhóm methyl trên vòng quyết định dạng α (3), β và γ (2), δ (1).
Chuỗi không no làm tocotrienol linh động hơn trong màng tế bào so với tocopherol.
Chất lỏng sánh màu vàng đến nâu đỏ, không tan trong nước, tan trong dầu. Dễ bị oxy hóa khi gặp không khí, ánh sáng.

Sản xuất và dạng nguyên liệu

Tocotrienol thương mại chủ yếu thu từ dầu cọ: phần giàu tocotrienol (TRF – tocotrienol-rich fraction) được cô đặc từ dầu cọ hoặc sản phẩm phụ của tinh luyện dầu cọ bằng chưng cất phân tử, chiết, sắc ký. Nguyên liệu thường là hỗn hợp tocotrienol và một phần tocopherol, ghi theo tổng hàm lượng (ví dụ 20%, 50%) trong dầu mang. Dạng từ dầu cọ đỏ có thể mang theo carotenoid nên có màu đỏ cam. Ngoài ra có dạng bột vi nang.

Applications

Thực phẩm bổ sung (thường dạng viên nang mềm).
Chất chống oxy hóa trong thực phẩm, mỹ phẩm.

Note

Khi tính “hàm lượng vitamin E” theo quy định dinh dưỡng, nhiều hệ thống chỉ tính α-tocopherol. Hàm lượng tocotrienol cần được ghi riêng, không quy đổi trực tiếp thành đơn vị vitamin E như α-tocopherol.

Chất liên quan

Alpha tocopherol; hỗn hợp tocopherol tự nhiên.

Tình trạng pháp lý tại Việt Nam

Khi dùng làm thành phần của thực phẩm hoặc thực phẩm bảo vệ sức khỏe, sản phẩm tuân theo Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 15/2018/NĐ-CP và các văn bản hiện hành của Bộ Y tế. Doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản mới nhất trước khi xây dựng công thức.

Nguồn tham khảo

Wikipedia – Tocotrienol — https://en.wikipedia.org/wiki/Tocotrienol
Wikipedia – Vitamin E — https://en.wikipedia.org/wiki/Vitamin_E

Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.