Chiết xuất cỏ ngọt (steviol glycosid, INS 960): thành phần, phân loại và quy định

Chiết xuất cỏ ngọt là nguyên liệu tạo ngọt từ lá cây cỏ ngọt (Stevia rebaudiana), cây gốc Paraguay. Hoạt chất tạo ngọt là nhóm steviol glycosid, ngọt hơn đường sucrose khoảng 200–300 lần. Có hai loại nguyên liệu khác nhau: chiết xuất lá thô và steviol glycosid tinh chế (phụ gia tạo ngọt INS 960).

Thông tin nhanh

Cây và dược liệu

Cỏ ngọt là cây thảo sống lâu năm, lá mọc đối có răng cưa, nhai lá thấy vị ngọt đậm. Cây được trồng nhiều ở Trung Quốc, Paraguay và cả Việt Nam (Đà Lạt, Hà Giang…).

Thành phần hóa học

• Steviol glycosid: stevioside và rebaudiosid A là hai chất chính; rebaudiosid D, M ít đắng hậu vị hơn nhưng hàm lượng tự nhiên thấp.
• Flavonoid, acid phenolic, diterpen khác (ở chiết xuất thô).

Chiết xuất và tiêu chuẩn hóa

Steviol glycosid tinh chế: lá được chiết bằng nước nóng, tinh chế qua nhựa hấp phụ và kết tinh bằng ethanol, cho độ tinh khiết từ 95% steviol glycosid trở lên (ví dụ Reb A 97%). Chiết xuất lá thô (cao nước, bột lá) có độ tinh khiết thấp, vị cỏ rõ hơn. Rebaudiosid M, D còn được sản xuất bằng lên men hoặc chuyển hóa enzym từ các glycosid khác.

Chỉ tiêu chất lượng nên xem

• Tổng steviol glycosid và từng glycosid (HPLC theo JECFA); dung môi tồn dư (ethanol, methanol).
• Kim loại nặng, vi sinh vật, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật; độc tố vi nấm với dược liệu dễ mốc.

Applications

• Chất tạo ngọt không năng lượng trong đồ uống, thực phẩm, thực phẩm bảo vệ sức khỏe; thường phối hợp với erythritol.
• Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.

An toàn và lưu ý

• JECFA đặt ADI 0–4 mg/kg thể trọng tính theo steviol.
• Tại nhiều thị trường, chỉ steviol glycosid tinh chế đạt tiêu chuẩn phụ gia mới được dùng như chất tạo ngọt; lá và chiết xuất thô có tình trạng pháp lý khác (ví dụ ở EU, Mỹ). Người dị ứng cây họ Cúc có thể dị ứng.

Tình trạng pháp lý tại Việt Nam

Steviol glycosid là phụ gia tạo ngọt theo danh mục của Bộ Y tế (Thông tư 24/2019/TT-BYT); việc dùng phải theo đúng mã phụ gia, nhóm thực phẩm và mức tối đa trong danh mục. Doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản hiện hành trước khi xây dựng công thức.

Nguồn tham khảo

• Wikipedia – Stevia rebaudiana — https://en.wikipedia.org/wiki/Stevia_rebaudiana
• Wikipedia – Steviol glycoside — https://en.wikipedia.org/wiki/Steviol_glycoside
• JECFA (FAO/WHO) – cơ sở dữ liệu đánh giá phụ gia thực phẩm — https://apps.who.int/food-additives-contaminants-jecfa-database/

Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.