Chiết xuất bá bệnh (Eurycoma longifolia): thành phần, chiết xuất và chất lượng

Chiết xuất bá bệnh (tongkat ali) là cao chiết từ rễ cây bá bệnh (Eurycoma longifolia), cây bụi vùng Đông Nam Á. Rễ có vị cực đắng do nhóm quassinoid, trong đó eurycomanon là chất đánh dấu phổ biến nhất.

Thông tin nhanh

Cây và dược liệu

Bá bệnh là cây gỗ nhỏ mọc trong rừng nhiệt đới Malaysia, Indonesia, Thái Lan, Việt Nam; lá kép lông chim dài, rễ cọc ăn sâu. Nguồn nguyên liệu chủ yếu từ khai thác rừng, nên việc trồng và khai thác bền vững đang được quan tâm.

Thành phần hóa học

• Quassinoid: eurycomanon (chất đánh dấu), eurycomanol, 13α,21-dihydroeurycomanon.
• Peptid và glycoprotein (eurypeptid), polysaccharid.
• Alkaloid canthin-6-on, squalen dẫn chất.

Chiết xuất và tiêu chuẩn hóa

Rễ khô được chiết bằng nước nóng (theo cách dùng truyền thống), cô đặc và sấy phun; nguyên liệu thường ghi tỷ lệ chiết (ví dụ 100:1, 200:1) và hàm lượng eurycomanon, glycosaponin, polysaccharid. Malaysia có tiêu chuẩn quốc gia riêng cho chiết xuất tongkat ali, quy định các chỉ tiêu này.

Chỉ tiêu chất lượng nên xem

• Eurycomanon (HPLC); tỷ lệ chiết.
• Kim loại nặng (đặc biệt thủy ngân, chì) – đã có nhiều cảnh báo về sản phẩm bá bệnh nhiễm kim loại nặng; cần COA đầy đủ.
• Kim loại nặng, vi sinh vật, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật; độc tố vi nấm với dược liệu dễ mốc.

Applications

• Thực phẩm bảo vệ sức khỏe, đồ uống (cà phê pha sẵn có tongkat ali phổ biến tại Malaysia).
• Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.

An toàn và lưu ý

• Đã có nhiều sản phẩm “thảo dược tăng cường” bị phát hiện pha trộn thuốc tân dược không khai báo; chỉ dùng nguyên liệu có nguồn gốc, kiểm nghiệm rõ ràng.
• Chưa có đủ dữ liệu an toàn cho phụ nữ mang thai, cho con bú và trẻ em; người đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến chuyên gia y tế.

Tình trạng pháp lý tại Việt Nam

Chiết xuất dược liệu được dùng cả trong thuốc dược liệu và trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe; sản phẩm thuộc loại nào thì theo quy định của loại đó (Luật Dược hoặc Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 15/2018/NĐ-CP). Doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản hiện hành của Bộ Y tế trước khi xây dựng công thức.

Nguồn tham khảo

• Wikipedia – Eurycoma longifolia — https://en.wikipedia.org/wiki/Eurycoma_longifolia

Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.