Khúng khéng (Hovenia dulcis): đặc điểm, thành phần và ứng dụng trong mỹ phẩm

Khúng khéng (Hovenia dulcis) là cây gỗ có phần cuống quả phình to, mọng, vị ngọt như nho khô — món quà rừng quen thuộc ở miền núi phía Bắc Việt Nam. Chiết xuất quả có tên INCI Hovenia Dulcis Fruit Extract.

Cây khúng khéng (Hovenia dulcis) — Khúng khéng (*Hovenia dulcis*). Ảnh: R. O. Gardner, Wikimedia Commons, giấy phép CC BY 4.0.

Thông tin nhanh

Tên gọi	Khúng khéng, chỉ củ, vạng trứng, cây nho khô Nhật (Japanese raisin tree), heotgae (Hàn)
Tên khoa học	Hovenia dulcis Thunb.
Họ	Táo ta (Rhamnaceae)
Bộ phận dùng	Quả (cuống quả phình to và hạt)
Tên INCI	Hovenia Dulcis Fruit Extract
Chức năng (CosIng)	dưỡng da
Nhóm hoạt chất chính	Flavonoid (dihydromyricetin – ampelopsin, myricetin, quercetin), triterpen saponin (hovenosid), đường, acid hữu cơ

Đặc điểm của cây

Khúng khéng là cây gỗ rụng lá cao 10–20 m. Lá đơn mọc so le, hình trứng rộng, có 3 gân gốc, mép răng cưa. Hoa nhỏ màu trắng lục xếp thành xim. Quả hạch nhỏ hình cầu chứa 3 hạt nâu bóng; sau khi thụ phấn, các cuống cụm quả phình to, cong queo, nạc, chín màu nâu đỏ, vị ngọt thơm — đây là phần ăn được. Loài phân bố ở Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Việt Nam (Lào Cai, Hà Giang, Yên Bái).

Thành phần hóa học

Flavonoid: dihydromyricetin (ampelopsin) là thành phần được nghiên cứu nhiều nhất, cùng myricetin, quercetin, taxifolin.
Saponin triterpen (hovenosid) ở hạt.
Đường (glucose, fructose, sucrose) hàm lượng cao ở cuống quả, acid hữu cơ, khoáng chất.

Dạng nguyên liệu trong mỹ phẩm

Hovenia Dulcis Fruit Extract: cao chiết bằng dung môi (thường là nước, glycol hoặc ethanol), sau đó pha loãng trong dung môi mang. Chức năng theo CosIng: dưỡng da.

Applications in Cosmetics

Dùng trong kem dưỡng, toner với vai trò dưỡng da theo CosIng.
Hay gặp trong mỹ phẩm Hàn Quốc theo phong cách thảo mộc.
Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.

An toàn và lưu ý

Có thể gây dị ứng ở người mẫn cảm.
Chiết xuất giàu đường dễ nhiễm vi sinh — cần hệ bảo quản; kiểm soát kim loại nặng, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.

Tình trạng pháp lý

Theo cơ sở dữ liệu CosIng của Ủy ban châu Âu, các tên INCI nêu trên không thuộc phụ lục chất cấm (Annex II) hay chất bị hạn chế (Annex III) của Quy định (EC) 1223/2009 tại thời điểm viết bài. Các phụ lục của Hiệp định mỹ phẩm ASEAN (ACD) được xây dựng và cập nhật theo danh mục của EU, doanh nghiệp vẫn cần đối chiếu phụ lục ACD hiện hành.

Tại Việt Nam, mỹ phẩm được quản lý theo Thông tư 06/2011/TT-BYT và các văn bản sửa đổi, bổ sung: sản phẩm phải được công bố trước khi lưu hành, tổ chức đưa sản phẩm ra thị trường chịu trách nhiệm về an toàn và lưu hồ sơ thông tin sản phẩm (PIF). Tính năng ghi trên nhãn và trong quảng cáo phải theo Hướng dẫn công bố tính năng sản phẩm mỹ phẩm của ASEAN — mỹ phẩm không được công bố công dụng như thuốc.

Nguồn tham khảo

Wikipedia – Hovenia dulcis — https://en.wikipedia.org/wiki/Hovenia_dulcis
Wikipedia – Ampelopsin (dihydromyricetin) — https://en.wikipedia.org/wiki/Dihydromyricetin
European Commission – CosIng: Hovenia Dulcis Fruit Extract — https://ec.europa.eu/growth/tools-databases/cosing/
GBIF Backbone Taxonomy – Hovenia dulcis Thunb. — https://www.gbif.org/species/3039410
Ảnh: R. O. Gardner, Wikimedia Commons, CC BY 4.0 — https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hovenia_dulcis_Thunb._(AM_AK207195-1).jpg
ASEAN Cosmetic Directive – Annexes và ASEAN Guidelines for Cosmetic Claims — https://aseancosmetics.org/
Bộ Y tế (2011). Thông tư 06/2011/TT-BYT quy định về quản lý mỹ phẩm

Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.