Chiết xuất lạc tiên (Passiflora foetida): thành phần, chiết xuất và chất lượng

Chiết xuất lạc tiên ở Việt Nam là cao chiết từ dây lạc tiên (Passiflora foetida), cây mọc hoang quen thuộc có quả nhỏ được bao trong lớp lá bắc dạng lưới (nên còn gọi là nhãn lồng). Loài này khác lạc tiên châu Âu dùng trong dược liệu phương Tây là Passiflora incarnata.

Cây lạc tiên – Passiflora foetida, nguồn nguyên liệu chiết xuất — Lạc tiên (*Passiflora foetida*). Ảnh: Ramya Srivastav, Wikimedia Commons, giấy phép CC0.

Thông tin nhanh

Tên gọi	Lạc tiên, nhãn lồng, chùm bao, dây bầu đường
Loài	Passiflora foetida L., họ Lạc tiên (Passifloraceae)
Bộ phận dùng	Phần trên mặt đất
Chuyên luận	Dược điển Việt Nam V: Lạc tiên
Nhóm hoạt chất chính	Flavonoid C-glycosid (vitexin, isovitexin), alkaloid, glycosid cyanogen (ở quả xanh)

Cây và dược liệu

Lạc tiên là dây leo có tua cuốn, toàn cây có lông và mùi hôi nhẹ khi vò (tên loài foetida nghĩa là có mùi), hoa trắng tím, quả chín màu vàng cam ăn được. Cây mọc hoang khắp nơi ở Việt Nam.

Thành phần hóa học

Flavonoid C-glycosid: vitexin, isovitexin và các dẫn chất.
Alkaloid, saponin; quả xanh có glycosid cyanogen.

Chiết xuất và tiêu chuẩn hóa

Phần trên mặt đất khô được chiết bằng nước hoặc ethanol – nước, cô đặc và sấy; nguyên liệu thường ghi tỷ lệ chiết hoặc flavonoid toàn phần.

Chỉ tiêu chất lượng nên xem

Flavonoid toàn phần, vitexin (HPLC); định tính theo Dược điển Việt Nam; phân biệt với P. incarnata.
Kim loại nặng, vi sinh vật, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật; độc tố vi nấm với dược liệu dễ mốc.

Applications

Thuốc dược liệu, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, trà thảo mộc tại Việt Nam.
Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.

An toàn và lưu ý

Có thể gây buồn ngủ; không dùng cùng rượu, thuốc an thần; thận trọng khi lái xe.
Không ăn quả còn xanh.
Chưa có đủ dữ liệu an toàn cho phụ nữ mang thai, cho con bú và trẻ em; người đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến chuyên gia y tế.

Tình trạng pháp lý tại Việt Nam

Chiết xuất dược liệu được dùng cả trong thuốc dược liệu và trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe; sản phẩm thuộc loại nào thì theo quy định của loại đó (Luật Dược hoặc Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 15/2018/NĐ-CP). Doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản hiện hành của Bộ Y tế trước khi xây dựng công thức.

Nguồn tham khảo

Bộ Y tế (2017). Dược điển Việt Nam V, chuyên luận Lạc tiên
Wikipedia – Passiflora foetida — https://en.wikipedia.org/wiki/Passiflora_foetida

Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.