Chiết xuất hoàng kỳ (Astragalus membranaceus): thành phần, chiết xuất và chất lượng
Chiết xuất hoàng kỳ là cao chiết từ rễ cây hoàng kỳ (Astragalus mongholicus, tên khác A. membranaceus), một trong những vị thuốc bổ phổ biến nhất của Đông y. Chất đánh dấu thường dùng là astragalosid IV.
Thông tin nhanh
| Tên gọi | Hoàng kỳ, bắc kỳ, astragalus; Astragali radix |
| Loài | Astragalus mongholicus Bunge (Astragalus membranaceus), họ Đậu (Fabaceae) |
| Bộ phận dùng | Rễ |
| Chuyên luận | Dược điển Việt Nam V: Hoàng kỳ (rễ) |
| Nhóm hoạt chất chính | Saponin triterpen (astragalosid IV), flavonoid isoflavon (calycosin, formononetin), polysaccharid |
Cây và dược liệu
Hoàng kỳ là cây thảo sống lâu năm họ Đậu, lá kép lông chim, hoa vàng nhạt, rễ dài hình trụ màu vàng nâu, ruột vàng nhạt, vị ngọt. Cây chủ yếu trồng ở Bắc Trung Quốc, Mông Cổ.
Thành phần hóa học
- Saponin: astragalosid I–IV (astragalosid IV là chất đánh dấu).
- Isoflavonoid: calycosin, formononetin và glycosid.
- Polysaccharid (astragalan).
Chiết xuất và tiêu chuẩn hóa
Rễ được chiết bằng nước hoặc ethanol – nước; nguyên liệu tiêu chuẩn hóa theo astragalosid IV (ví dụ 0,3%, 1%, hoặc cao hơn sau tinh chế), polysaccharid, hoặc tỷ lệ chiết. Cycloastragenol (aglycon của astragalosid IV) là một dạng tinh chế riêng.
Chỉ tiêu chất lượng nên xem
- Astragalosid IV, calycosin glucosid (HPLC); polysaccharid.
- Kim loại nặng, vi sinh vật, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật; độc tố vi nấm với dược liệu dễ mốc.
Ứng dụng
- Thuốc dược liệu, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, trà, món ăn thuốc.
- Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.
An toàn và lưu ý
- Có thể tương tác với thuốc ức chế miễn dịch.
- Chưa có đủ dữ liệu an toàn cho phụ nữ mang thai, cho con bú và trẻ em; người đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến chuyên gia y tế.
Tình trạng pháp lý tại Việt Nam
Chiết xuất dược liệu được dùng cả trong thuốc dược liệu và trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe; sản phẩm thuộc loại nào thì theo quy định của loại đó (Luật Dược hoặc Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 15/2018/NĐ-CP). Doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản hiện hành của Bộ Y tế trước khi xây dựng công thức.
Nguồn tham khảo
- Bộ Y tế (2017). Dược điển Việt Nam V, chuyên luận Hoàng kỳ (rễ)
- Wikipedia – Astragalus mongholicus — https://en.wikipedia.org/wiki/Astragalus_mongholicus
Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.
