Chiết xuất cúc thơm (Tanacetum parthenium): thành phần, chiết xuất và chất lượng

Chiết xuất cúc thơm là cao chiết từ phần trên mặt đất của cây cúc thơm (Tanacetum parthenium), còn gọi là feverfew. Hoạt chất đánh dấu là parthenolid, một sesquiterpen lacton.

Cây cúc thơm – Tanacetum parthenium, nguồn nguyên liệu chiết xuất — Cúc thơm (*Tanacetum parthenium*). Ảnh: Neelix at English Wikipedia, Wikimedia Commons, giấy phép Public domain.

Thông tin nhanh

Tên gọi	Cúc thơm, feverfew; Tanaceti parthenii herba
Loài	Tanacetum parthenium (L.) Sch.Bip., họ Cúc (Asteraceae)
Bộ phận dùng	Phần trên mặt đất (lá, hoa)
Nhóm hoạt chất chính	Sesquiterpen lacton (parthenolid), flavonoid, tinh dầu (camphor)

Cây và dược liệu

Cúc thơm là cây thảo sống lâu năm gốc vùng Balkan, lá xẻ thùy, mùi thơm hắc, hoa nhỏ giống hoa cúc với cánh trắng và nhụy vàng.

Thành phần hóa học

Parthenolid: sesquiterpen lacton có nhóm α-methylen-γ-lacton hoạt tính, thành phần đặc trưng.
Flavonoid (tanetin), tinh dầu (camphor, chrysanthenyl acetat).

Chiết xuất và tiêu chuẩn hóa

Lá và hoa khô được chiết bằng ethanol – nước hoặc CO₂ siêu tới hạn, tiêu chuẩn hóa theo parthenolid (ví dụ 0,2–0,8%). Parthenolid kém bền khi bảo quản và gia nhiệt, nên hàm lượng giảm theo thời gian. Trong mỹ phẩm có loại chiết xuất đã loại parthenolid để giảm nguy cơ dị ứng da.

Chỉ tiêu chất lượng nên xem

Parthenolid (HPLC) và độ ổn định trong hạn dùng.
Kim loại nặng, vi sinh.

Ứng dụng

Thuốc dược liệu (EU có chuyên luận Tanaceti parthenii herba).
Thực phẩm bảo vệ sức khỏe.
Mỹ phẩm (dạng đã loại parthenolid).
Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.

An toàn và lưu ý

Người dị ứng cây họ Cúc có thể dị ứng; parthenolid có thể gây viêm da tiếp xúc.
Nhai lá tươi có thể gây loét miệng.
Không khuyến cáo cho phụ nữ mang thai, trẻ em (theo chuyên luận EMA).

Tình trạng pháp lý tại Việt Nam

Chiết xuất dược liệu được dùng cả trong thuốc dược liệu và trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe; sản phẩm thuộc loại nào thì theo quy định của loại đó (Luật Dược hoặc Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 15/2018/NĐ-CP). Doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản hiện hành của Bộ Y tế trước khi xây dựng công thức.

Nguồn tham khảo

EMA – Tanaceti parthenii herba (chuyên luận dược liệu EU) — https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/tanaceti-parthenii-herba
Wikipedia – Tanacetum parthenium — https://en.wikipedia.org/wiki/Tanacetum_parthenium
Wikipedia – Parthenolide — https://en.wikipedia.org/wiki/Parthenolide

Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.