Cỏ roi ngựa chanh (Aloysia citrodora): đặc điểm, thành phần và ứng dụng trong mỹ phẩm

Cỏ roi ngựa chanh (Aloysia citrodora, tên cũ Lippia citriodora), lemon verbena, là cây bụi thơm Nam Mỹ có lá mùi chanh đậm, pha trà “verveine” phổ biến ở Pháp. Catalogue ghi INCI Lippia Citriodora Leaf Extract; trên CosIng hiện dùng tên Aloysia Citrodora Leaf Extract.

Thông tin nhanh

Đặc điểm của cây

Aloysia citrodora là cây bụi rụng lá cao 2–3 m. Lá hẹp hình mác, mọc vòng 3–4 lá, mặt lá ráp, có nhiều tuyến tinh dầu, mùi chanh rất mạnh khi vò. Hoa nhỏ màu trắng hoặc tím nhạt xếp thành chùy mảnh ở ngọn cành cuối hè. Loài có nguồn gốc Argentina, Chile, Peru; người Tây Ban Nha đưa sang châu Âu thế kỷ XVII, trồng nhiều ở Pháp, Ma-rốc.

Thành phần hóa học

• Verbascosid (acteosid): phenylethanoid glycosid chính, hàm lượng cao trong lá.
• Tinh dầu: citral (geranial, neral), limonen, 1,8-cineol, β-caryophyllen.
• Flavonoid (luteolin-7-diglucuronid), iridoid.

Dạng nguyên liệu trong mỹ phẩm

• Lippia Citriodora Leaf Extract: cao chiết bằng dung môi (thường là nước, glycol hoặc ethanol), sau đó pha loãng trong dung môi mang.

Ứng dụng trong mỹ phẩm

• Dùng trong toner, kem dưỡng, sữa tắm với vai trò dưỡng da theo mô tả của nhà sản xuất; tên INCI hiện hành trên CosIng là Aloysia Citrodora Leaf Extract.
• Mùi chanh ngọt; tinh dầu lemon verbena là nguyên liệu tạo hương bị IFRA hạn chế.
• Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.

An toàn và lưu ý

• Tinh dầu lemon verbena bị IFRA cấm dùng như thành phần hương liệu do khả năng gây mẫn cảm và nhạy sáng; chiết xuất lá cần thông số tinh dầu, citral.
• Citral, limonen là chất gây dị ứng hương liệu phải ghi nhãn khi vượt ngưỡng theo quy định EU; kiểm soát kim loại nặng, vi sinh.

Tình trạng pháp lý

Theo cơ sở dữ liệu CosIng của Ủy ban châu Âu, các tên INCI nêu trên không thuộc phụ lục chất cấm (Annex II) hay chất bị hạn chế (Annex III) của Quy định (EC) 1223/2009 tại thời điểm viết bài. Các phụ lục của Hiệp định mỹ phẩm ASEAN (ACD) được xây dựng và cập nhật theo danh mục của EU, doanh nghiệp vẫn cần đối chiếu phụ lục ACD hiện hành.

Tại Việt Nam, mỹ phẩm được quản lý theo Thông tư 06/2011/TT-BYT và các văn bản sửa đổi, bổ sung: sản phẩm phải được công bố trước khi lưu hành, tổ chức đưa sản phẩm ra thị trường chịu trách nhiệm về an toàn và lưu hồ sơ thông tin sản phẩm (PIF). Tính năng ghi trên nhãn và trong quảng cáo phải theo Hướng dẫn công bố tính năng sản phẩm mỹ phẩm của ASEAN — mỹ phẩm không được công bố công dụng như thuốc.

Nguồn tham khảo

• Wikipedia – Aloysia citrodora — https://en.wikipedia.org/wiki/Aloysia_citrodora
• European Commission – CosIng: Lippia Citriodora Leaf Extract — https://ec.europa.eu/growth/tools-databases/cosing/
• GBIF Backbone Taxonomy – Aloysia citrodora Paláu — https://www.gbif.org/species/5667503
• Ảnh: RickP, Wikimedia Commons, CC BY 2.5 — https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Aloysia_triphylla_flowers_01.JPG
• ASEAN Cosmetic Directive – Annexes và ASEAN Guidelines for Cosmetic Claims — https://aseancosmetics.org/
• Bộ Y tế (2011). Thông tư 06/2011/TT-BYT quy định về quản lý mỹ phẩm

Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.