Piroctone olamine: hoạt chất chống gàu – cấu tạo, tính chất, giới hạn

Piroctone olamine là hoạt chất chống gàu và chất bảo quản dùng trong mỹ phẩm chăm sóc tóc. Đây là muối ethanolamin (olamin) của piroctone, một dẫn chất hydroxypyridon. Chất được phát triển tại Đức vào thập niên 1970 và thường được biết qua tên thương mại đầu tiên là Octopirox.

Thông tin nhanh

Tên gọi	Piroctone olamine, piroctone ethanolamin
Công thức, khối lượng mol	C₁₆H₃₀N₂O₃ – 298,43 g/mol
Số CAS	68890-66-4
Tên INCI	Piroctone Olamine

Cấu tạo và tính chất

Phần hoạt tính là vòng 1-hydroxy-2-pyridon, có khả năng tạo phức với ion sắt (Fe³⁺). Cơ chế kháng nấm được cho là liên quan đến việc lấy đi sắt cần cho chuyển hóa năng lượng của tế bào nấm Malassezia.
Bột kết tinh màu trắng đến hơi vàng. Ít tan trong nước, tan trong dung dịch chất diện hoạt, ethanol.
Vì tạo phức với kim loại, dung dịch có thể đổi màu khi gặp ion sắt, đồng. Nên dùng chất tạo phức (như EDTA) và tránh dụng cụ, nguyên liệu nhiễm kim loại.

Giới hạn sử dụng tại EU

Piroctone olamine có trong Phụ lục V (chất bảo quản) của Quy định (EC) 1223/2009: tối đa 1,0% trong sản phẩm xả sạch và 0,5% trong các sản phẩm khác. Là alkanolamin, chất cũng phải tuân thủ giới hạn nitrosamin theo Phụ lục III.

Ứng dụng

Dầu gội, dầu xả, tinh chất da đầu chống gàu; thường thay thế hoặc phối hợp với kẽm pyrithion, climbazole.
Chất bảo quản trong một số mỹ phẩm; sữa tắm khử mùi.

Tình trạng pháp lý tại Việt Nam

Mỹ phẩm tại Việt Nam được quản lý theo Thông tư 06/2011/TT-BYT và Hiệp định hòa hợp trong quản lý mỹ phẩm ASEAN. Danh mục chất cấm, chất hạn chế và chất bảo quản của ASEAN phần lớn tương đồng với EU và được cập nhật định kỳ. Doanh nghiệp cần đối chiếu phụ lục ASEAN hiện hành trước khi xây dựng công thức.

Nguồn tham khảo

Wikipedia – Piroctone olamine — https://en.wikipedia.org/wiki/Piroctone_olamine
COSMILE Europe – Piroctone olamine — https://cosmileeurope.eu/inci/detail/11818/piroctone-olamine/
SCCNFP – Opinion on piroctone olamine — https://ec.europa.eu/health/ph_risk/committees/sccp/documents/out162_en.pdf
Wikidata – định danh hóa học (CAS, công thức) — https://www.wikidata.org/

Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.