Chiết xuất tỳ bà diệp (Eriobotrya japonica): thành phần, chiết xuất và chất lượng
Chiết xuất tỳ bà diệp là cao chiết từ lá cây nhót tây (Eriobotrya japonica), cây ăn quả cho quả tỳ bà vàng cam. Lá tỳ bà là vị thuốc Đông y và nguyên liệu trà quen thuộc ở Nhật Bản, Trung Quốc.
Thông tin nhanh
| Tên gọi | Tỳ bà diệp, lá nhót tây, lá sơn trà Nhật Bản, loquat leaf; Eriobotryae folium |
| Loài | Eriobotrya japonica (Thunb.) Lindl., họ Hoa hồng (Rosaceae) |
| Bộ phận dùng | Lá |
| Chuyên luận | Dược điển Việt Nam V: Tỳ bà diệp |
| Nhóm hoạt chất chính | Acid triterpen (acid ursolic, acid corosolic, acid oleanolic), flavonoid, sesquiterpen glycosid |
Cây và dược liệu
Nhót tây là cây gỗ nhỏ thường xanh, lá to, dày, mặt dưới phủ nhiều lông tơ màu nâu vàng. Theo Đông y, lông phải được chải sạch trước khi dùng vì gây kích ứng họng.
Thành phần hóa học
- Acid triterpen: acid ursolic, acid corosolic, acid oleanolic, acid maslinic (chất đánh dấu).
- Flavonoid, sesquiterpen glycosid, tanin; lượng nhỏ glycosid cyanogen (amygdalin) – nhiều hơn ở hạt.
Chiết xuất và tiêu chuẩn hóa
Lá khô (đã chải lông) được chiết bằng ethanol – nước, cô đặc và sấy; nguyên liệu tiêu chuẩn hóa theo acid ursolic (ví dụ 25%, 50%, 98% sau tinh chế) hoặc tỷ lệ chiết. Acid ursolic và corosolic cũng được tinh chế làm nguyên liệu mỹ phẩm, thực phẩm.
Chỉ tiêu chất lượng nên xem
- Acid ursolic, acid corosolic (HPLC); định tính theo Dược điển Việt Nam; glycosid cyanogen.
- Kim loại nặng, vi sinh vật, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật; độc tố vi nấm với dược liệu dễ mốc.
Ứng dụng
- Trà, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thuốc dược liệu (siro phối hợp).
- Mỹ phẩm (acid ursolic).
- Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.
An toàn và lưu ý
- Hạt tỳ bà chứa nhiều amygdalin (sinh cyanid), không dùng.
- Chưa có đủ dữ liệu an toàn cho phụ nữ mang thai, cho con bú và trẻ em; người đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến chuyên gia y tế.
Tình trạng pháp lý tại Việt Nam
Chiết xuất dược liệu được dùng cả trong thuốc dược liệu và trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe; sản phẩm thuộc loại nào thì theo quy định của loại đó (Luật Dược hoặc Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 15/2018/NĐ-CP). Doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản hiện hành của Bộ Y tế trước khi xây dựng công thức.
Nguồn tham khảo
- Bộ Y tế (2017). Dược điển Việt Nam V, chuyên luận Tỳ bà diệp
- Wikipedia – Loquat — https://en.wikipedia.org/wiki/Loquat
- Wikipedia – Ursolic acid — https://en.wikipedia.org/wiki/Ursolic_acid
Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.
