Chiết xuất nhũ hương (Boswellia serrata): thành phần, chiết xuất và chất lượng
Chiết xuất nhũ hương là cao chiết từ gôm nhựa của cây nhũ hương Ấn Độ (Boswellia serrata), tiêu chuẩn hóa theo acid boswellic. Nhũ hương (frankincense) là một trong những nhựa thơm lâu đời nhất được con người dùng làm hương.
Thông tin nhanh
| Tên gọi | Nhũ hương, Indian frankincense, salai guggul; Olibanum indicum |
| Loài | Boswellia serrata Roxb. ex Colebr., họ Trám (Burseraceae) |
| Bộ phận dùng | Gôm nhựa từ thân cây |
| Chuyên luận | Dược điển Việt Nam V: Nhũ hương |
| Nhóm hoạt chất chính | Acid boswellic (β-boswellic acid, AKBA – acid 3-O-acetyl-11-keto-β-boswellic, KBA), tinh dầu, polysaccharid |
Cây và dược liệu
Cây Boswellia là cây gỗ vùng khô hạn. Người thu hoạch rạch vỏ thân, nhựa chảy ra đông lại thành giọt màu vàng nhạt như sữa (“nhũ”). B. serrata từ Ấn Độ là nguồn chính cho chiết xuất tiêu chuẩn hóa; các loài khác như B. sacra, B. carteri (bán đảo Ả Rập, Đông Phi) chủ yếu dùng làm hương và tinh dầu.
Thành phần hóa học
- Acid boswellic (triterpen pentacyclic): β-boswellic acid, AKBA (được nghiên cứu nhiều nhất), KBA.
- Tinh dầu (α-pinen…), polysaccharid dạng gôm.
Chiết xuất và tiêu chuẩn hóa
Gôm nhựa được chiết bằng ethanol hoặc dung môi khác, loại gôm, cô đặc và sấy. Nguyên liệu thường ghi 65% acid boswellic đo bằng phương pháp chuẩn độ (tổng acid hữu cơ), hoặc hàm lượng từng acid (AKBA ví dụ 10%, 30%) đo bằng HPLC. Hai con số không tương đương: “65% acid boswellic” theo chuẩn độ có thể chỉ chứa vài phần trăm AKBA.
Chỉ tiêu chất lượng nên xem
- Acid boswellic theo HPLC (AKBA, KBA, β-BA) bên cạnh con số chuẩn độ; xác định loài.
- Kim loại nặng, vi sinh vật, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật; độc tố vi nấm với dược liệu dễ mốc.
Ứng dụng
- Thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thuốc dược liệu.
- Mỹ phẩm; hương, tinh dầu (các loài khác).
- Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.
An toàn và lưu ý
- Có thể gây rối loạn tiêu hóa nhẹ; thận trọng khi dùng cùng thuốc chống đông.
- Chưa có đủ dữ liệu an toàn cho phụ nữ mang thai, cho con bú và trẻ em; người đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến chuyên gia y tế.
Tình trạng pháp lý tại Việt Nam
Chiết xuất dược liệu được dùng cả trong thuốc dược liệu và trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe; sản phẩm thuộc loại nào thì theo quy định của loại đó (Luật Dược hoặc Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 15/2018/NĐ-CP). Doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản hiện hành của Bộ Y tế trước khi xây dựng công thức.
Nguồn tham khảo
- Bộ Y tế (2017). Dược điển Việt Nam V, chuyên luận Nhũ hương
- Wikipedia – Boswellia serrata — https://en.wikipedia.org/wiki/Boswellia_serrata
- Wikipedia – Boswellic acid — https://en.wikipedia.org/wiki/Boswellic_acid
Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.
