Chiết xuất dâm dương hoắc (Epimedium): thành phần, chiết xuất và chất lượng

Chiết xuất dâm dương hoắc là cao chiết từ lá các loài Epimedium, tiêu chuẩn hóa theo icariin. Tên gọi theo truyền thuyết Trung Hoa về người chăn dê nhận thấy đàn dê thay đổi hành vi sau khi ăn loài cỏ này.

Cây dâm dương hoắc – Epimedium, nguồn nguyên liệu chiết xuất — Dâm dương hoắc (*Epimedium*). Ảnh: Daderot, Wikimedia Commons, giấy phép CC0.

Thông tin nhanh

Tên gọi	Dâm dương hoắc, horny goat weed, Herba Epimedii
Loài	Epimedium spp. (E. brevicornu, E. sagittatum, E. koreanum…), họ Hoàng mộc (Berberidaceae)
Bộ phận dùng	Lá, phần trên mặt đất
Chuyên luận	Dược điển Việt Nam V: Dâm dương hoắc
Nhóm hoạt chất chính	Flavonol glycosid prenyl hóa: icariin, epimedin A, B, C; icarisid II

Cây và dược liệu

Các loài Epimedium là cây thảo sống lâu năm, lá kép ba lá chét hình tim lệch, mép có răng gai nhỏ. Dược liệu chủ yếu từ Trung Quốc, Hàn Quốc; nhiều loài được dùng chung tên nên cần định danh.

Thành phần hóa học

Flavonoid prenyl hóa: icariin (chất đánh dấu), epimedin A, B, C, baohuosid I, icarisid II.
Polysaccharid, lignan, alkaloid.

Chiết xuất và tiêu chuẩn hóa

Lá khô được chiết bằng ethanol – nước, tinh chế và sấy, tiêu chuẩn hóa theo icariin (ví dụ 5%, 10%, 20%, 98%). Icariin nồng độ cao thường thu bằng tinh chế sắc ký hoặc thủy phân chuyển hóa từ các epimedin.

Chỉ tiêu chất lượng nên xem

Icariin và các epimedin (HPLC); định danh loài.
Kim loại nặng, vi sinh vật, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật; độc tố vi nấm với dược liệu dễ mốc.

Ứng dụng

Thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thuốc dược liệu (thường phối hợp).
Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.

An toàn và lưu ý

Có thể tương tác với thuốc chống đông và thuốc tim mạch, huyết áp.
Chưa có đủ dữ liệu an toàn cho phụ nữ mang thai, cho con bú và trẻ em; người đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến chuyên gia y tế.

Tình trạng pháp lý tại Việt Nam

Chiết xuất dược liệu được dùng cả trong thuốc dược liệu và trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe; sản phẩm thuộc loại nào thì theo quy định của loại đó (Luật Dược hoặc Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 15/2018/NĐ-CP). Doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản hiện hành của Bộ Y tế trước khi xây dựng công thức.

Nguồn tham khảo

Bộ Y tế (2017). Dược điển Việt Nam V, chuyên luận Dâm dương hoắc
Wikipedia – Epimedium — https://en.wikipedia.org/wiki/Epimedium
Wikipedia – Icariin — https://en.wikipedia.org/wiki/Icariin

Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.