Chiết xuất kế sữa (Silybum marianum): thành phần, chiết xuất và chất lượng

Chiết xuất kế sữa là cao chiết từ quả cây kế sữa (Silybum marianum), tiêu chuẩn hóa theo silymarin, hỗn hợp các flavonolignan đặc trưng của loài này. Tên “kế sữa” xuất phát từ những vệt trắng như sữa trên lá cây.

Thông tin nhanh

Tên gọi	Kế sữa, cúc gai, milk thistle; Silybi mariani fructus; silymarin
Loài	Silybum marianum (L.) Gaertn., họ Cúc (Asteraceae)
Bộ phận dùng	Quả (thường gọi là hạt)
Nhóm hoạt chất chính	Silymarin: hỗn hợp flavonolignan (silybin A và B, isosilybin, silychristin, silydianin) và taxifolin

Cây và dược liệu

Kế sữa là cây thảo một đến hai năm, gốc vùng Địa Trung Hải, lá có gai và vệt trắng, hoa màu tím. Phần dùng là quả bế nhỏ, vỏ cứng, thường được gọi là “hạt”. Cây hiện được trồng nhiều ở châu Âu, Trung Quốc, Argentina.

Thành phần hóa học

Silymarin (thường vài phần trăm trong quả): silybin A và B (thành phần chính), isosilybin A và B, silychristin, silydianin; kèm flavonoid taxifolin.
Dầu béo (quả chứa lượng dầu đáng kể; thường được loại trước khi chiết silymarin), protein.

Chiết xuất và tiêu chuẩn hóa

Quả được ép hoặc chiết để loại dầu, sau đó chiết silymarin bằng ethanol, aceton hoặc ethyl acetat, cô đặc và sấy. Nguyên liệu thương mại ghi hàm lượng silymarin, ví dụ 60%, 70% hoặc 80%. Cần lưu ý con số phụ thuộc phương pháp định lượng: phương pháp đo quang UV thường cho kết quả cao hơn HPLC vì tính cả các chất hấp thụ tương tự. Khi so sánh hai nguyên liệu, phải so trên cùng phương pháp. Silymarin gần như không tan trong nước.

Chỉ tiêu chất lượng nên xem

Silymarin định lượng bằng HPLC (kèm tỷ lệ các thành phần silybin, isosilybin, silychristin, silydianin).
Dung môi tồn dư; kim loại nặng; độc tố vi nấm (aflatoxin) và thuốc bảo vệ thực vật vì nguyên liệu là hạt.

Applications

Thuốc dược liệu và thực phẩm bảo vệ sức khỏe; silybin tinh khiết còn được bào chế thành phức phospholipid để cải thiện độ tan.
Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.

An toàn và lưu ý

Người dị ứng với cây họ Cúc (Asteraceae) có thể dị ứng với kế sữa.
Nguyên liệu dạng hạt cần kiểm soát aflatoxin.

Tình trạng pháp lý tại Việt Nam

Chiết xuất dược liệu được dùng cả trong thuốc dược liệu và trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe; sản phẩm thuộc loại nào thì theo quy định của loại đó (Luật Dược hoặc Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 15/2018/NĐ-CP). Doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản hiện hành của Bộ Y tế trước khi xây dựng công thức.

Nguồn tham khảo

EMA – Silybi mariani fructus (chuyên luận dược liệu EU) — https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/silybi-mariani-fructus
Wikipedia – Silybum marianum — https://en.wikipedia.org/wiki/Silybum_marianum
Wikipedia – Silymarin — https://en.wikipedia.org/wiki/Silymarin

Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.