Chiết xuất tri mẫu (Anemarrhena asphodeloides): thành phần, chiết xuất và chất lượng

Chiết xuất tri mẫu là cao chiết từ thân rễ cây tri mẫu (Anemarrhena asphodeloides), vị thuốc Đông y nhập chủ yếu từ Bắc Trung Quốc.

Thông tin nhanh

Tên gọi	Tri mẫu, đề mẫu; Anemarrhenae rhizoma
Loài	Anemarrhena asphodeloides Bunge, họ Măng tây (Asparagaceae)
Bộ phận dùng	Thân rễ
Chuyên luận	Dược điển Việt Nam V: Tri mẫu (thân rễ)
Nhóm hoạt chất chính	Saponin steroid (timosaponin AIII, BII), xanthon (mangiferin, neomangiferin), polysaccharid

Cây và dược liệu

Tri mẫu là cây thảo sống lâu năm, lá hẹp dài mọc từ gốc, hoa nhỏ màu tím nhạt, thân rễ nằm ngang, phủ nhiều lông vàng nâu từ bẹ lá cũ.

Thành phần hóa học

Saponin steroid: timosaponin AIII, timosaponin BII (chất đánh dấu).
Xanthon: mangiferin (cũng có nhiều trong lá xoài), neomangiferin.
Polysaccharid, lignan.

Chiết xuất và tiêu chuẩn hóa

Thân rễ khô được chiết bằng nước hoặc ethanol – nước, cô đặc và sấy; nguyên liệu thường ghi tỷ lệ chiết hoặc hàm lượng mangiferin, timosaponin BII.

Chỉ tiêu chất lượng nên xem

Mangiferin, timosaponin BII (HPLC); định tính theo Dược điển Việt Nam.
Kim loại nặng, vi sinh vật, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật; độc tố vi nấm với dược liệu dễ mốc.

Applications

Thuốc dược liệu, thực phẩm bảo vệ sức khỏe (thường trong bài phối hợp).
Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.

An toàn và lưu ý

Chưa có đủ dữ liệu an toàn cho phụ nữ mang thai, cho con bú và trẻ em; người đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến chuyên gia y tế.

Tình trạng pháp lý tại Việt Nam

Chiết xuất dược liệu được dùng cả trong thuốc dược liệu và trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe; sản phẩm thuộc loại nào thì theo quy định của loại đó (Luật Dược hoặc Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 15/2018/NĐ-CP). Doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản hiện hành của Bộ Y tế trước khi xây dựng công thức.

Nguồn tham khảo

Bộ Y tế (2017). Dược điển Việt Nam V, chuyên luận Tri mẫu (thân rễ)
Wikipedia – Anemarrhena — https://en.wikipedia.org/wiki/Anemarrhena
Wikipedia – Mangiferin — https://en.wikipedia.org/wiki/Mangiferin

Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.