Chiết xuất ngưu tất (Achyranthes bidentata): thành phần, chiết xuất và chất lượng
Chiết xuất ngưu tất là cao chiết từ rễ cây ngưu tất (Achyranthes bidentata). Tên “ngưu tất” (đầu gối trâu) mô tả các mấu thân phình to như khớp gối. Cây được trồng nhiều ở vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Thông tin nhanh
| Tên gọi | Ngưu tất, hoài ngưu tất, cỏ xước lá to |
| Loài | Achyranthes bidentata Blume, họ Rau dền (Amaranthaceae) |
| Bộ phận dùng | Rễ |
| Chuyên luận | Dược điển Việt Nam V: Ngưu tất |
| Nhóm hoạt chất chính | Saponin triterpen (glycosid của acid oleanolic), phytoecdysteroid (β-ecdysteron, inokosteron), polysaccharid |
Cây và dược liệu
Ngưu tất là cây thảo sống nhiều năm, thân vuông có mấu phình, lá mọc đối, hoa mọc thành bông dài, quả có gai móc. Cần phân biệt với cỏ xước (Achyranthes aspera), loài cùng chi mọc hoang, đôi khi bị dùng thay.
Thành phần hóa học
- Saponin triterpen: các glycosid của acid oleanolic.
- Phytoecdysteroid: β-ecdysteron (20-hydroxyecdyson), inokosteron.
- Polysaccharid, betain.
Chiết xuất và tiêu chuẩn hóa
Rễ khô được chiết bằng nước hoặc ethanol – nước, cô đặc và sấy; nguyên liệu thường ghi tỷ lệ chiết hoặc hàm lượng β-ecdysteron, saponin.
Chỉ tiêu chất lượng nên xem
- β-Ecdysteron (HPLC); định tính theo Dược điển Việt Nam; phân biệt với cỏ xước.
- Kim loại nặng, vi sinh vật, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật; độc tố vi nấm với dược liệu dễ mốc.
Applications
- Thuốc dược liệu, thực phẩm bảo vệ sức khỏe (thường trong bài phối hợp).
- Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.
An toàn và lưu ý
- Theo Đông y, không dùng cho phụ nữ mang thai.
- Chưa có đủ dữ liệu an toàn cho phụ nữ mang thai, cho con bú và trẻ em; người đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến chuyên gia y tế.
Tình trạng pháp lý tại Việt Nam
Chiết xuất dược liệu được dùng cả trong thuốc dược liệu và trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe; sản phẩm thuộc loại nào thì theo quy định của loại đó (Luật Dược hoặc Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 15/2018/NĐ-CP). Doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản hiện hành của Bộ Y tế trước khi xây dựng công thức.
Nguồn tham khảo
- Bộ Y tế (2017). Dược điển Việt Nam V, chuyên luận Ngưu tất
- Wikipedia – Achyranthes bidentata — https://en.wikipedia.org/wiki/Achyranthes_bidentata
Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.
