Chiết xuất đan sâm (Salvia miltiorrhiza): thành phần, chiết xuất và chất lượng
Chiết xuất đan sâm là cao chiết từ rễ cây đan sâm (Salvia miltiorrhiza), cùng chi với cây xô thơm (sage). Rễ có màu đỏ đặc trưng (“đan” nghĩa là đỏ) do nhóm tanshinon. Đan sâm có hai nhóm hoạt chất rất khác nhau về độ tan, nên có hai loại chiết xuất khác hẳn nhau.
Thông tin nhanh
| Tên gọi | Đan sâm, xích sâm, huyết sâm, danshen; Salviae miltiorrhizae radix |
| Loài | Salvia miltiorrhiza Bunge, họ Hoa môi (Lamiaceae) |
| Bộ phận dùng | Rễ và thân rễ |
| Chuyên luận | Dược điển Việt Nam V: Đan sâm (rễ và thân rễ) |
| Nhóm hoạt chất chính | Diterpen quinon tan trong dầu (tanshinon IIA, cryptotanshinon, tanshinon I); acid phenolic tan trong nước (acid salvianolic B, acid rosmarinic, danshensu) |
Cây và dược liệu
Đan sâm là cây thảo sống lâu năm, thân vuông, hoa môi màu tím xanh, rễ mập màu đỏ nâu. Cây gốc Trung Quốc, đã được di thực trồng ở Việt Nam.
Thành phần hóa học
- Tanshinon (diterpen quinon, tan trong dầu, màu đỏ): tanshinon IIA, cryptotanshinon, tanshinon I.
- Acid phenolic (tan trong nước): acid salvianolic B (chính), acid rosmarinic, danshensu (acid salvianic A).
Chiết xuất và tiêu chuẩn hóa
Chiết bằng ethanol nồng độ cao hoặc dung môi ít phân cực cho cao giàu tanshinon (màu đỏ, tiêu chuẩn hóa theo tanshinon IIA); chiết bằng nước hoặc ethanol loãng cho cao giàu acid salvianolic B (tiêu chuẩn hóa theo salvianolic B). Nhãn nguyên liệu cần ghi rõ loại chiết xuất.
Chỉ tiêu chất lượng nên xem
- Tanshinon IIA, cryptotanshinon và/hoặc acid salvianolic B (HPLC) tùy loại chiết xuất; định tính theo Dược điển Việt Nam.
- Kim loại nặng, vi sinh vật, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật; độc tố vi nấm với dược liệu dễ mốc.
Applications
- Thuốc dược liệu, thực phẩm bảo vệ sức khỏe.
- Mỹ phẩm.
- Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.
An toàn và lưu ý
- Đan sâm có thể làm tăng tác dụng của warfarin và thuốc chống đông, chống kết tập tiểu cầu; đã có báo cáo chảy máu khi dùng phối hợp.
- Chưa có đủ dữ liệu an toàn cho phụ nữ mang thai, cho con bú và trẻ em; người đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến chuyên gia y tế.
Tình trạng pháp lý tại Việt Nam
Chiết xuất dược liệu được dùng cả trong thuốc dược liệu và trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe; sản phẩm thuộc loại nào thì theo quy định của loại đó (Luật Dược hoặc Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 15/2018/NĐ-CP). Doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản hiện hành của Bộ Y tế trước khi xây dựng công thức.
Nguồn tham khảo
- Bộ Y tế (2017). Dược điển Việt Nam V, chuyên luận Đan sâm (rễ và thân rễ)
- Wikipedia – Salvia miltiorrhiza — https://en.wikipedia.org/wiki/Salvia_miltiorrhiza
- Wikipedia – Tanshinone — https://en.wikipedia.org/wiki/Tanshinone
Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.
