Chiết xuất bạch tật lê (Tribulus terrestris): thành phần, chiết xuất và chất lượng

Chiết xuất bạch tật lê là cao chiết từ cây tật lê (Tribulus terrestris), tiêu chuẩn hóa theo saponin steroid. Quả tật lê có gai sắc cứng, dễ đâm thủng lốp xe đạp và chân, nên có tên tiếng Anh là “puncture vine”.

Thông tin nhanh

Cây và dược liệu

Tật lê là cây thảo bò lan trên đất cát, lá kép lông chim, hoa vàng nhỏ, quả gồm 5 mảnh có gai. Cây mọc ở vùng khô nóng, ven biển (ở Việt Nam có nhiều ở ven biển miền Trung).

Thành phần hóa học

• Saponin steroid khung furostanol và spirostanol: protodioscin, dioscin, và nhiều chất khác; thành phần khác nhau rõ rệt theo vùng địa lý (châu Âu, Ấn Độ, Trung Quốc).
• Flavonoid, alkaloid.

Chiết xuất và tiêu chuẩn hóa

Chiết xuất thương mại thường tiêu chuẩn hóa theo tổng saponin (ví dụ 40%, 90%) đo bằng phương pháp đo quang, hoặc theo protodioscin đo bằng HPLC. Hai con số không so sánh trực tiếp được: “90% saponin” theo đo quang có thể chỉ tương ứng hàm lượng protodioscin thấp. Bộ phận dùng (quả hay toàn cây) và vùng trồng cũng ảnh hưởng lớn.

Chỉ tiêu chất lượng nên xem

• Protodioscin (HPLC) và tổng saponin; bộ phận dùng, nguồn gốc địa lý.
• Kim loại nặng, vi sinh vật, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật; độc tố vi nấm với dược liệu dễ mốc.

Applications

• Thực phẩm bảo vệ sức khỏe, sản phẩm thể thao; thuốc dược liệu (quả).
• Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.

An toàn và lưu ý

• Cây tươi độc với gia súc ăn cỏ khi ăn nhiều (gây nhạy cảm ánh sáng).
• Chưa có đủ dữ liệu an toàn cho phụ nữ mang thai, cho con bú và trẻ em; người đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến chuyên gia y tế.

Tình trạng pháp lý tại Việt Nam

Chiết xuất dược liệu được dùng cả trong thuốc dược liệu và trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe; sản phẩm thuộc loại nào thì theo quy định của loại đó (Luật Dược hoặc Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 15/2018/NĐ-CP). Doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản hiện hành của Bộ Y tế trước khi xây dựng công thức.

Nguồn tham khảo

• Bộ Y tế (2017). Dược điển Việt Nam V, chuyên luận Bạch tật lê (quả)
• Wikipedia – Tribulus terrestris — https://en.wikipedia.org/wiki/Tribulus_terrestris
• Wikipedia – Protodioscin — https://en.wikipedia.org/wiki/Protodioscin

Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.