Cây lúa gạo (Oryza sativa)

Lúa gạo (Oryza sativa): đặc điểm, thành phần và ứng dụng trong mỹ phẩm

Lúa gạo (Oryza sativa) nuôi sống hơn một nửa nhân loại, và nước vo gạo từ lâu đã là bí quyết làm đẹp của phụ nữ châu Á. Trong mỹ phẩm, gạo góp mặt với nhiều tên INCI: chiết xuất gạo, cám gạo, mầm gạo, protein hạt gạo, nước cám gạo và nước gạo.

Cây lúa gạo (Oryza sativa)
Lúa gạo (Oryza sativa). Ảnh: Vyacheslav Argenberg, Wikimedia Commons, giấy phép CC BY 4.0.

Thông tin nhanh

Tên gọi Lúa, gạo, cám gạo, gạo lứt, gạo đen, rice
Tên khoa học Oryza sativa L.
Họ Hòa thảo (Poaceae)
Bộ phận dùng Hạt gạo, cám gạo, mầm gạo; nước vo gạo
Tên INCI Oryza Sativa (Rice) Extract
Oryza Sativa (Rice) Bran Extract
Oryza Sativa (Rice) Bran Water
Oryza Sativa (Rice) Germ Extract
Oryza Sativa (Rice) Seed Protein
Oryza Sativa (Rice) Seed Water
Chức năng (CosIng) mài mòn nhẹ, hấp phụ, tá dược độn, dưỡng tóc, dưỡng da, bảo vệ da, tạo hương, làm mềm da, chống oxy hóa (bảo vệ công thức), hạn chế vi sinh vật
Nhóm hoạt chất chính Tinh bột, protein gạo, γ-oryzanol, tocotrienol, acid ferulic, acid phytic (cám), GABA (mầm), anthocyanin (gạo đen)

Đặc điểm của cây

Lúa là cây thảo một năm cao 0,6–1,8 m, thân rạ rỗng, lá hẹp dài có tai lá và lưỡi lá. Cụm hoa là bông (chùy) mang nhiều bông nhỏ, mỗi bông nhỏ cho một hạt thóc. Bóc vỏ trấu được gạo lứt, gồm lớp cám (vỏ lụa + lớp aleuron), mầm phôi và nội nhũ; xay xát bỏ cám và mầm được gạo trắng. Lúa được thuần hóa ở lưu vực sông Dương Tử khoảng 9.000 năm trước; Việt Nam là một trong những nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới. Gạo đen, gạo đỏ là các giống có sắc tố anthocyanin, proanthocyanidin ở lớp cám.

Thành phần hóa học

  • Nội nhũ: chủ yếu tinh bột (amylose, amylopectin) và protein dự trữ (glutelin).
  • Cám gạo: γ-oryzanol (este của acid ferulic với sterol), tocotrienol, tocopherol, acid ferulic, acid phytic, dầu béo, chất xơ.
  • Mầm gạo: vitamin E, GABA (tăng mạnh khi gạo nảy mầm), protein, lipid.
  • Gạo đen: anthocyanin (cyanidin-3-glucosid) ở lớp cám.
  • Nước vo gạo: tinh bột hòa tan, inositol, acid amin, khoáng chất; nước gạo lên men còn có acid hữu cơ.

Dạng nguyên liệu trong mỹ phẩm

  • Oryza Sativa (Rice) Extract: cao chiết bằng dung môi (thường là nước, glycol hoặc ethanol), sau đó pha loãng trong dung môi mang. Chức năng theo CosIng: mài mòn nhẹ, hấp phụ, tá dược độn, dưỡng tóc, dưỡng da.
  • Oryza Sativa (Rice) Bran Extract: cao chiết bằng dung môi (thường là nước, glycol hoặc ethanol), sau đó pha loãng trong dung môi mang. Chức năng theo CosIng: dưỡng da, bảo vệ da.
  • Oryza Sativa (Rice) Bran Water: nước cất (hydrolat): phần nước thu được khi chưng cất hơi nước dược liệu, chứa lượng nhỏ các chất thơm tan trong nước. Chức năng theo CosIng: tạo hương.
  • Oryza Sativa (Rice) Germ Extract: cao chiết bằng dung môi (thường là nước, glycol hoặc ethanol), sau đó pha loãng trong dung môi mang. Chức năng theo CosIng: làm mềm da.
  • Oryza Sativa (Rice) Seed Protein: protein tách từ hạt. Chức năng theo CosIng: chống oxy hóa (bảo vệ công thức).
  • Oryza Sativa (Rice) Seed Water: nước cất (hydrolat): phần nước thu được khi chưng cất hơi nước dược liệu, chứa lượng nhỏ các chất thơm tan trong nước. Chức năng theo CosIng: hạn chế vi sinh vật, chống oxy hóa (bảo vệ công thức), dưỡng tóc, dưỡng da.

Bột gạo, tinh bột gạo, dầu cám gạo và cám gạo lên men là các nguyên liệu khác có tên INCI riêng; bài này chỉ đề cập các tên INCI trong bảng trên.

Applications in Cosmetics

  • Chiết xuất gạo dùng với vai trò dưỡng da, dưỡng tóc, hấp phụ, mài mòn nhẹ; cám gạo – dưỡng và bảo vệ da; mầm gạo – làm mềm da; protein hạt gạo – chống oxy hóa; nước gạo – dưỡng da, dưỡng tóc (theo CosIng).
  • Là nguyên liệu tiêu biểu của mỹ phẩm Nhật Bản, Hàn Quốc: toner, sữa rửa mặt, bột rửa mặt, mặt nạ, dầu gội.
  • Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.

An toàn và lưu ý

  • Gạo là thực phẩm; dị ứng hiếm gặp.
  • Nước gạo, dịch chiết giàu tinh bột dễ nhiễm vi sinh và dễ lên men chua — cần tiệt trùng và hệ bảo quản.
  • Arsen: lúa hấp thu arsen từ nước và đất nhiều hơn cây ngũ cốc khác, tích lũy nhiều ở cám — cần kiểm soát arsen và cadimi của nguyên liệu.

Tình trạng pháp lý

Theo cơ sở dữ liệu CosIng của Ủy ban châu Âu, các tên INCI nêu trên không thuộc phụ lục chất cấm (Annex II) hay chất bị hạn chế (Annex III) của Quy định (EC) 1223/2009 tại thời điểm viết bài. Các phụ lục của Hiệp định mỹ phẩm ASEAN (ACD) được xây dựng và cập nhật theo danh mục của EU, doanh nghiệp vẫn cần đối chiếu phụ lục ACD hiện hành.

Tại Việt Nam, mỹ phẩm được quản lý theo Thông tư 06/2011/TT-BYT và các văn bản sửa đổi, bổ sung: sản phẩm phải được công bố trước khi lưu hành, tổ chức đưa sản phẩm ra thị trường chịu trách nhiệm về an toàn và lưu hồ sơ thông tin sản phẩm (PIF). Tính năng ghi trên nhãn và trong quảng cáo phải theo Hướng dẫn công bố tính năng sản phẩm mỹ phẩm của ASEAN — mỹ phẩm không được công bố công dụng như thuốc.

Nguồn tham khảo

Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.

Share your love

Related Posts