Cây dành dành (Gardenia jasminoides)

Dành dành (Gardenia jasminoides): đặc điểm, thành phần và ứng dụng trong mỹ phẩm

Dành dành (Gardenia jasminoides, tên INCI Gardenia florida) là cây bụi hoa trắng thơm ngát, quả chín vàng cam được dùng nhuộm màu thực phẩm và là vị thuốc “chi tử”. Chiết xuất quả có tên INCI Gardenia Florida Fruit Extract.

Cây dành dành (Gardenia jasminoides)
Dành dành (Gardenia jasminoides). Ảnh: Arefin Siraz, Wikimedia Commons, giấy phép CC0.

Thông tin nhanh

Tên gọi Dành dành, chi tử (quả), gardenia, cape jasmine
Tên khoa học Gardenia jasminoides J.Ellis
Tên đồng nghĩa Gardenia florida L. (tên dùng trong INCI)
Họ Cà phê (Rubiaceae)
Bộ phận dùng Quả
Tên INCI Gardenia Florida Fruit Extract
Chức năng (CosIng) tạo màu, dưỡng da
Nhóm hoạt chất chính Iridoid glycosid (geniposid, gardenosid, genipin), carotenoid tan trong nước (crocin, crocetin), acid chlorogenic, flavonoid

Đặc điểm của cây

Dành dành là cây bụi thường xanh cao 1–2 m. Lá mọc đối hoặc mọc vòng ba, hình bầu dục, dày, bóng. Hoa lớn màu trắng, sau ngả vàng, cánh xếp xoắn, rất thơm — được trồng làm cảnh khắp châu Á và vùng ôn ấm. Quả hình trứng thuôn có 5–9 cạnh dọc, đầu còn đài hoa tồn tại, chín màu vàng cam đến đỏ; thịt quả chứa nhiều hạt và sắc tố vàng. Cây có nguồn gốc Nam Trung Quốc, Việt Nam, Nhật Bản; ở Việt Nam mọc hoang ven suối và được trồng.

Thành phần hóa học

  • Iridoid glycosid: geniposid (thành phần chính, chất đánh dấu chất lượng), gardenosid, genipin gentiobiosid.
  • Carotenoid tan trong nước: crocin và crocetin — cùng nhóm sắc tố với nghệ tây, tạo màu vàng cam.
  • Acid chlorogenic, acid caffeoylquinic, flavonoid, tinh dầu.

Dạng nguyên liệu trong mỹ phẩm

  • Gardenia Florida Fruit Extract: cao chiết bằng dung môi (thường là nước, glycol hoặc ethanol), sau đó pha loãng trong dung môi mang. Chức năng theo CosIng: tạo màu, dưỡng da.

Genipin (sinh ra khi thủy phân geniposid) phản ứng với acid amin tạo màu xanh lam — cơ sở của chất màu xanh dành dành trong thực phẩm Nhật; trong mỹ phẩm, hiện tượng đổi màu này cần được tính đến.

Ứng dụng trong mỹ phẩm

  • Dùng trong kem dưỡng, mặt nạ, dầu gội với vai trò dưỡng da và tạo màu (theo CosIng).
  • Là nguồn chất màu vàng tự nhiên trong một số sản phẩm; thường gặp trong mỹ phẩm theo phong cách thảo mộc phương Đông.
  • Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết.

An toàn và lưu ý

  • Sắc tố có thể nhuộm màu da, vải tạm thời; genipin có thể gây đổi màu xanh khi tiếp xúc protein da.
  • Có thể gây dị ứng ở người mẫn cảm.
  • Kiểm soát kim loại nặng, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và vi sinh.

Tình trạng pháp lý

Theo cơ sở dữ liệu CosIng của Ủy ban châu Âu, các tên INCI nêu trên không thuộc phụ lục chất cấm (Annex II) hay chất bị hạn chế (Annex III) của Quy định (EC) 1223/2009 tại thời điểm viết bài. Các phụ lục của Hiệp định mỹ phẩm ASEAN (ACD) được xây dựng và cập nhật theo danh mục của EU, doanh nghiệp vẫn cần đối chiếu phụ lục ACD hiện hành.

Tại Việt Nam, mỹ phẩm được quản lý theo Thông tư 06/2011/TT-BYT và các văn bản sửa đổi, bổ sung: sản phẩm phải được công bố trước khi lưu hành, tổ chức đưa sản phẩm ra thị trường chịu trách nhiệm về an toàn và lưu hồ sơ thông tin sản phẩm (PIF). Tính năng ghi trên nhãn và trong quảng cáo phải theo Hướng dẫn công bố tính năng sản phẩm mỹ phẩm của ASEAN — mỹ phẩm không được công bố công dụng như thuốc.

Nguồn tham khảo

Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Công dụng làm thuốc nằm ngoài phạm vi bài viết. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.

Share your love

Bài viết liên quan