Cúc áo hoa vàng (Acmella oleracea): đặc điểm, thành phần và ứng dụng trong mỹ phẩm
Cúc áo hoa vàng (Acmella oleracea) là cây thảo nhỏ nổi tiếng với cụm hoa hình nút áo gây cảm giác tê, ran rát khi nhai — nhờ hoạt chất spilanthol. Chiết xuất phần trên mặt đất có tên INCI Acmella Oleracea Extract.
Thông tin nhanh
| Tên gọi | Cúc áo hoa vàng, cỏ tê răng, nụ áo, toothache plant, jambu (Brazil) |
| Tên khoa học | Acmella oleracea (L.) R.K.Jansen |
| Tên đồng nghĩa | Spilanthes oleracea L., Spilanthes acmella var. oleracea |
| Họ | Cúc (Asteraceae) |
| Bộ phận dùng | Phần trên mặt đất (thân, lá, hoa) |
| Tên INCI | Acmella Oleracea Extract |
| Chức năng (CosIng) | bảo vệ da |
| Nhóm hoạt chất chính | Alkylamid, chủ yếu spilanthol (N-isobutylamid); flavonoid, triterpen, sterol |
Đặc điểm của cây
Cúc áo hoa vàng là cây thảo một năm hoặc sống vài năm, cao 30–60 cm, thân mọng, bò hoặc đứng. Lá mọc đối, hình tam giác – trứng, mép có răng cưa. Cụm hoa hình đầu, hình nón – trứng như chiếc nút áo, màu vàng, đôi khi đỏ ở đỉnh, không có hoa hình lưỡi. Loài có nguồn gốc Nam Mỹ (Brazil, Peru), chỉ được biết đến qua trồng trọt; ở Brazil lá được dùng làm rau gia vị (jambu) trong ẩm thực vùng Pará.
Thành phần hóa học
- Spilanthol: alkylamid (N-isobutyl-2E,6Z,8E-decatrienamid) tập trung nhiều ở cụm hoa, gây cảm giác tê, ran rát và tăng tiết nước bọt khi nhai.
- Các alkylamid khác cùng nhóm với hàm lượng nhỏ hơn.
- Flavonoid, triterpen, phytosterol (β-sitosterol, stigmasterol) và acid phenolic.
Dạng nguyên liệu trong mỹ phẩm
- Acmella Oleracea Extract: chiết xuất bằng dung môi (thường là nước, glycol hoặc ethanol), sau đó pha loãng trong dung môi mang. Chức năng theo CosIng: bảo vệ da.
Ứng dụng trong mỹ phẩm
- Dùng trong serum, kem dưỡng vùng mắt, sản phẩm chăm sóc môi với vai trò bảo vệ da theo CosIng.
- Chiết xuất giàu spilanthol được quảng bá rộng rãi trong ngành mỹ phẩm như một thành phần “làm căng da tức thì”; các tuyên bố tính năng kiểu này phải có dữ liệu chứng minh và tuân thủ Hướng dẫn công bố tính năng mỹ phẩm ASEAN.
- Cũng dùng trong sản phẩm chăm sóc răng miệng nhờ cảm giác tê mát đặc trưng.
Tình trạng pháp lý
Theo cơ sở dữ liệu CosIng của Ủy ban châu Âu, các tên INCI nêu trên không thuộc phụ lục chất cấm (Annex II) hay chất bị hạn chế (Annex III) của Quy định (EC) 1223/2009 tại thời điểm viết bài. Các phụ lục của Hiệp định mỹ phẩm ASEAN (ACD) được xây dựng và cập nhật theo danh mục của EU, doanh nghiệp vẫn cần đối chiếu phụ lục ACD hiện hành.
Tại Việt Nam, mỹ phẩm được quản lý theo Thông tư 06/2011/TT-BYT và các văn bản sửa đổi, bổ sung: sản phẩm phải được công bố trước khi lưu hành, tổ chức đưa sản phẩm ra thị trường chịu trách nhiệm về an toàn và lưu hồ sơ thông tin sản phẩm (PIF). Tính năng ghi trên nhãn và trong quảng cáo phải theo Hướng dẫn công bố tính năng sản phẩm mỹ phẩm của ASEAN — mỹ phẩm không được công bố công dụng như thuốc.
Nguồn tham khảo
- Wikipedia – Acmella oleracea — https://en.wikipedia.org/wiki/Acmella_oleracea
- Prachayasittikul V. và cộng sự (2013). High therapeutic potential of Spilanthes acmella: a review. EXCLI J 12:291–312 — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=High+therapeutic+potential+of+Spilanthes+acmella%3A+a+review
- European Commission – CosIng: Acmella Oleracea Extract — https://ec.europa.eu/growth/tools-databases/cosing/
- GBIF Backbone Taxonomy – Acmella oleracea (L.) R.K.Jansen — https://www.gbif.org/species/5386764
- Ảnh: 葉子, iNaturalist, CC0 — https://www.inaturalist.org/photos/56329691
- ASEAN Cosmetic Directive – Annexes và ASEAN Guidelines for Cosmetic Claims — https://aseancosmetics.org/
- Bộ Y tế (2011). Thông tư 06/2011/TT-BYT quy định về quản lý mỹ phẩm
Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.
