Yuzu (Citrus × junos): đặc điểm, thành phần và ứng dụng trong mỹ phẩm

Yuzu (Citrus × junos) là loại quả có múi vùng Đông Á với hương thơm đặc biệt, gắn với phong tục tắm yuzu ngày đông chí ở Nhật và trà yuja của Hàn Quốc. Trong mỹ phẩm có hai tên INCI: Citrus Junos Fruit Extract và Citrus Junos Peel Extract.

Cây yuzu (Citrus × junos) — Yuzu (*Citrus × junos*). Ảnh: Nikita from Russian Federation, Wikimedia Commons, giấy phép CC BY 2.0.

Thông tin nhanh

Tên gọi	Yuzu (Nhật), yuja (Hàn), quýt Nhật
Tên khoa học	Citrus × junos Siebold ex Tanaka
Họ	Cam (Rutaceae)
Bộ phận dùng	Quả và vỏ quả
Tên INCI	Citrus Junos Fruit Extract Citrus Junos Peel Extract
Chức năng (CosIng)	dưỡng da
Nhóm hoạt chất chính	Vỏ: tinh dầu (limonen, γ-terpinen, linalool, các hợp chất thơm đặc trưng như yuzunon), flavanon (hesperidin, naringin). Quả: vitamin C, acid citric

Đặc điểm của cây

Yuzu là cây bụi hoặc cây gỗ nhỏ cao 3–5 m, cành có gai dài. Lá có cuống cánh rộng. Hoa trắng nhỏ, thơm. Quả hình cầu hơi dẹt, đường kính 5–8 cm, vỏ sần sùi, chín màu vàng; thịt quả ít nước, nhiều hạt, rất chua — nên yuzu chủ yếu được dùng lấy vỏ và nước cốt làm gia vị. Yuzu được cho là loài lai tự nhiên giữa quýt và một loài cam chanh dại (Citrus ichangensis), có nguồn gốc Trung Quốc, trồng nhiều ở Nhật Bản và Hàn Quốc; chịu lạnh tốt hơn hầu hết cây có múi.

Thành phần hóa học

Tinh dầu vỏ: limonen chiếm ưu thế, γ-terpinen, β-phellandren, linalool, cùng các hợp chất vi lượng tạo hương đặc trưng (yuzunon, các thiol).
Flavanon: hesperidin, naringin, neohesperidin ở vỏ.
Quả: vitamin C, acid citric, đường, pectin, limonoid ở hạt.

Dạng nguyên liệu trong mỹ phẩm

Citrus Junos Fruit Extract: chiết xuất bằng dung môi (thường là nước, glycol hoặc ethanol), sau đó pha loãng trong dung môi mang. Chức năng theo CosIng: dưỡng da.
Citrus Junos Peel Extract: chiết xuất bằng dung môi (thường là nước, glycol hoặc ethanol), sau đó pha loãng trong dung môi mang. Chức năng theo CosIng: dưỡng da.

Ứng dụng trong mỹ phẩm

Dùng trong toner, sữa tắm, kem dưỡng, sản phẩm tóc với vai trò dưỡng da theo CosIng.
Hương yuzu tươi mát rất được ưa chuộng trong mỹ phẩm Nhật, Hàn.

Tình trạng pháp lý

Theo cơ sở dữ liệu CosIng của Ủy ban châu Âu, các tên INCI nêu trên không thuộc phụ lục chất cấm (Annex II) hay chất bị hạn chế (Annex III) của Quy định (EC) 1223/2009 tại thời điểm viết bài. Các phụ lục của Hiệp định mỹ phẩm ASEAN (ACD) được xây dựng và cập nhật theo danh mục của EU, doanh nghiệp vẫn cần đối chiếu phụ lục ACD hiện hành.

Tại Việt Nam, mỹ phẩm được quản lý theo Thông tư 06/2011/TT-BYT và các văn bản sửa đổi, bổ sung: sản phẩm phải được công bố trước khi lưu hành, tổ chức đưa sản phẩm ra thị trường chịu trách nhiệm về an toàn và lưu hồ sơ thông tin sản phẩm (PIF). Tính năng ghi trên nhãn và trong quảng cáo phải theo Hướng dẫn công bố tính năng sản phẩm mỹ phẩm của ASEAN — mỹ phẩm không được công bố công dụng như thuốc.

Nguồn tham khảo

Wikipedia – Yuzu — https://en.wikipedia.org/wiki/Yuzu
European Commission – CosIng: Citrus Junos Fruit Extract — https://ec.europa.eu/growth/tools-databases/cosing/
European Commission – CosIng: Citrus Junos Peel Extract — https://ec.europa.eu/growth/tools-databases/cosing/
GBIF Backbone Taxonomy – Citrus × junos Siebold ex Tanaka — https://www.gbif.org/species/3831766
Ảnh: Nikita from Russian Federation, Wikimedia Commons, CC BY 2.0 — https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Yuzu_oranges_(6459456959).jpg
ASEAN Cosmetic Directive – Annexes và ASEAN Guidelines for Cosmetic Claims — https://aseancosmetics.org/
Bộ Y tế (2011). Thông tư 06/2011/TT-BYT quy định về quản lý mỹ phẩm

Bài viết cung cấp thông tin kiến thức chung về chất/nguyên liệu, tổng hợp và diễn giải từ các nguồn công khai nêu trên. Nội dung này không thay thế ý kiến của cơ quan quản lý hay chuyên gia y tế. Quy định pháp lý có thể thay đổi — luôn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi sử dụng.